زبان فارسی همواره از روزگاران کهن تاکنون، نقش بسیار مهمی در وحدت و یکپارچگی اقوام و مردم ایران عهده‌دار بوده است. تمام گروه‌های مختلف قومی و نژادی و زبانی در سه دوره تمدنی تاریخ ایران، اگر بر سر هر چیز دیگری ستیز و مخالفت داشته‌اند، دراین‌باره همیشه هم­سو و هم‌نظر بوده‌اند. نماد‌ها نیز تجلی عینی و فیزیکی هویت ملی‌اند؛ بنابراین افراد ملت خود را به آن‌ها متعلق می‌دانند و از مطرح‌شدن و درخشش آن‌ها در سطح بین‌المللی احساس رضایت و خشنودی می‌کنند.

آنچه مسلم است نقش قدرت‌های خارجی در تنش‌های قومی را نه‌تنها نباید نادیده گرفت بلکه باید در راستای بی‌اثر کردن این اقدامات هم تدابیری اندیشید یکی مهم‌ترین راهکارها در این حوزه افزایش شناخت مردم ایران به‌ویژه نسل جوان از اقدامات قدرت‌های خارجی در تضعیف و تجزیه ایران از طریق اقوام است

بررسی نقش رقابت نخبگان قومی در تحولات جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد قبل از انقلاب اسلامی افرادی مثل قاضی محمد، شیخ خزعل در بسیج مردم و بروز ستیزش های قومی تأثیرگذار بوده‌اند و بعد از انقلاب اسلامی هم افرادی چون عبدالرحمن قاسملو، شیخ عزالدین حسینی و برخی شخصیت‌های مذهبی در وقوع منازعات قومی بعد از انقلاب نقش داشته‌اند.

انتقادات مختلفی نسبت به تکثرگرایی فرهنگی وارد شده است؛ نقطه کانونی همه انتقادات این است که چندفرهنگ گرایی با برجسته‌سازی هویت‌ها و گرو‌ه‌بندی های فروملی در جهت تضعیف همبستگی ملی و جامعه‌ای عمل کرده و تشدید بالکانیزه شدن و بازخیزش نوقبیله گرایی را موجب می شود.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مهمترین مرجع و مبنای تدوین سیاست قومی در کشور می باشد

به نظر می رسد در گفتمان انقلاب اسلامی ضرورت دارد به لحاظ ذهنی و روانی و گفتمانی با خلوص نیت که در رفتارهای ما ظهور و بروز خواهد داشت و برداشت های صادقانه از آنها شود، به اقوام نگاه کنیم و خودمان را در این جایگاه ندانیم که ما حق اقوام را بدهیم، بلکه به حق خودمان قانع باشیم و بعضا خودمان را بدهکار دانسته و در مقابل اقوام تواضع فکری و گفتمانی داشته باشیم، مثلا به لحاظ گفتمانی و مخاطبه با اقوام، حق به دیگران ندهیم بلکه برنداریم تا دیگران بردارند و به عبارتی تا در مفاهیم، ذهنیات و ته نشست های ذهنی به عدالت و تقوا نرسیم، عمق استراتژیک شکاف قومی را پاسخ نداده­ایم.