بزرگ‌ترین علت مشکلات اقتصادی زنان، خالی بودن عرصه تصمیم‌گیری‌های کلان از حضور زنان کارآمد و دردآشنا است که به طور واقعی نسبت به مسائل آگاه هستند. زنانی که تجربه زیست گلخانه‌ای دارند، نمی‌توانند برای همه اقشار زنان تصمیم‌سازی کنند.

نتیجه نادیده‌گرفتن زنان در ساختار رسمی اشتغال، باعث حضور زنان در مشاغل غیررسمی است. آمارهای پراکنده‌ای منتشر شده که بخش عمده‌ای از بازار اشتغال غیررسمی ایران در اختیار زنان است.

مطالعات نشان می‌دهد سرمایه اجتماعی چه به معنای خاص کلمه آن در توسعه اجتماعی و چه در توسعه سیاسی و اقتصادی و در دیگر زمینه‌ها، اثری ماندگار دارد. نکته دیگر این است که متأسفانه در جامعه ما سرمایه اجتماعی طی سال‌های اخیر رو به افول رفته و به تعبیر برخی، حتی به بحران تبدیل شده است. وضعیت سرمایه اجتماعی کشور به حدی افول پیدا کرده که هشداردهنده است و این نشان می‌دهد که جامعه ما در مسیر توسعه حرکت نمی‌کند.

ما باید حجاب را هویتی کنیم. دوره جنگ شناختی و معناسازی بر سر زن و حجاب است. اتفاقاً در این دوره زنان و حجاب به هم گره‌خورده‌اند. این دوره گفتمانی که جنگ شناختی را رهبری می‌کند، زن و حجاب را با هم جمع کرده و گفته «زن، زندگی، آزادی». آزادی دقیقاً در مقابل حجاب است که بعد به صدا و اندام زن تفسیر می‌شود. زندگی آزاد یعنی رهایی از قیدهای اخلاقی و برای همین، تن نمایی را نشانه‌ای از آزادی قلمداد می‌کند.

تعبیر دکتر فاضلی که کافه، بدن زنانه است، تعبیری است که خیلی چیزها را زنانه می‌کند. ولی کافه چرا؟ من کتابی به نام «پاتوق و مدرنیته ایرانی» دارم. آنجا بحث کردم که چطور پاتوق‌ها، مدرنیته را در ایران صورت‌بندی می‌کنند. در آن کتاب به‌صورت تاریخی بحث کردم که چگونه این‌ها مدرنیته ایرانی را صورت‌بندی می‌کنند. مدرنیته یک امر لَخت، غیر سخت و فرهنگی است. مدرنیته خیلی عقلانی نیست.

تحول در شاخص سواد زنان به معنای این است که زنان ایرانی از نظر ساختار‌های شناختی و الگو‌های ارتباطی و توانش زبانی با زنان پیشامعاصر ایرانی تفاوت‌های بنیادینی دارند. امروز زنان ایرانی، زنانی تحصیل‌کرده، خوانا و نویسایی هستند که از نظر شیوه استدلال‌کردن و فهم هستی و جهان و شیوه مواجهه‌شان با بدن، سیاست، اقتصاد، فرهنگ و جامعه، دیگر همان الگو‌های پیشامعاصر را ندارند. این تحول در ساختار شناختی و استدلالی و الگوی ارتباطی زن ایرانی منجر به پویایی‌ها و تحولاتی در زندگی فردی و اجتماعی زنان و در ادامه، خود جامعه ایران می‌شود.

نیروهای مذهبی هم در دل خودشان زنانه شدند. عنصر زنانه، بها پیدا کرد. محرم یک دهه است؛ اما شما برای حضرت زهرا (ع) دو دهه عزاداری می‌گیرید. یک زن چقدر می‌تواند اهمیت استراتژیک پیدا کند که دو دهه برایش عزاداری شود؟

مسئله جامعه ایرانی و مسئله جامعه مدرن جهانی، مسئله زن است. اصلاً تا مشکل زنان حل نشود، هیچ‌چیزی حل نمی‌شود. شروع و بقای دموکراسی، به حلّ مشکل زنان وابسته است. زن نه به معنای جنسیتی که اصلاً در اینجا ماجرا تا حد زیادی از ابژگی جنسی عبور کرده و به سوژگی اجتماعی تبدیل شده است.

زمانی که مرد، نفقه همسر و فرزندان خود را پرداخت نمی‌کند، زن باید یک مسیر سخت و طولانی، تحقیرآمیز و پر هزینه را طی کند که علاوه بر این مشکلات، هزینه شکایت و بار روانی این داستان است که زن باید تحمل کند. در این فرایند، زن باید هزینه کند تا هزینه زندگی خود را از مرد بگیرد و مرد هم هزینه زندگی را گردن نمی‌گیرد. این موارد دست در دست هم می‌دهد تا زن به این نتیجه برسد که باید یک سرمایه اقتصادی داشته باشد؛ درحالی‌که قانون و فرهنگ، چنین مشروعیتی را برای او قائل نیستند.

دلیل مخالف روحانیون با کالج‌های زنان به دلیل مخالفت با علم‌آموزی نبود؛ بلکه به این خاطر این بود که روحانیون معتقد بودند این کالج‌ها، باعث می‌شود که جوانان، فرهنگ ایرانی را فراموش می‌کنند. البته قشر متحجری وجود داشت که با تحصیل زنان اساساً مخالف بود، اما زنان و دختران روحانیون مذهبی، اغلب باسواد بودند.