روحانیت به‌خاطر فقدان تسلطش بر زبان انگلیسی، متن غرب را به زبان مادری نخوانده و به زبان درجه دو فهمیده است؛ یعنی از طریق روشنفکران عصر مشروطه دارد آن را می‌فهمد؛ روشنفکرانی که روایتشان از غرب، بیشتر بیانگر جنبه‌های استعماری و بی‌بندوباری‌های اخلاقی است. روحانیت وقتی غرب را از طریق زبان روشنفکران عصر مشروطه درک می‌کند، طبیعی است که نسبت به غرب موضع درستی نگیرد.

چپ‌نمایی، بیش از آنکه حاوی دلالتی معرفتی باشد، به برچسبی برای حذف و تخریب تبدیل شده است. به‌عبارت‌دیگر، بازارگرایان ایرانی با اشراف کامل نسبت به حساسیت نهاد حوزه و مرجعیت نسبت به اندیشه چپ، همواره تلاش کرده تا با استفاده از مقوله چپ‌نمایی، به نوعی صف‌بندی‌های داخلی را به سود خود تمام کند.

ایده انقلاب، پیامدِ پذیرش تقدم امر عملی بر امر نظری است. انقلاب به مفهوم مدرن کلمه این‌گونه است و خب خود انقلاب نیز پدیده‌ای مدرن خواهد بود. شما مفهوم ضدیت با امپریالیسم و سرمایه‌داری را در چپ، بسیار صورت‌بندی شده دارید. اما این وقتی به جهان شیعی می‌آید، تبدیل می‌شود به «مبارزه با ظلم».

به لطف خدا در حاکمیت جمهوری اسلامی ما اختلافی بر سر مواضع اصولی، سیاسی و اعتقادی وجود ندارد و همه مصمم‌اند تا توحید ناب را در بین‌الملل اسلامی پیاده نموده و سر خصم را به سنگ بکوبانند، تا در آینده‌ای نه‌چندان دور به پیروزی اسلام در جهان برسند.

از پانصد شرکت برتر دنیا در سال ۲۰۲۴، فکر کنم ۱۳۶ تا مال چین و بقیه‌اش متعلق به آمریکا، اروپا و ژاپن است. ولی این شرکت‌های بزرگ چینی، به لحاظ دارایی این بنگاه‌ها، در ته جدول هستند. چون الگوی آنجا این نیست که بنگاه سودش را حداکثر کند. الگو در آنجا، حداکثرکردن سود نیست، بلکه افزایش اشتغال و حداکثرکردن تلاش در جامعه است.

اگر ما نتوانیم مقولات را دقیق تبارشناسی کنیم، این می‌شود که هر کسی از عدالت حرف می‌زند، می‌گویند این چپ است. سؤال اینجاست که خود چپ‌ها اگر به مسئله عدالت می‌پرداختند، یا خود بورژوازی که به مسئله آزادی می‌پردازد، این ایده‌ها را از توی جیب خودشان که درنیاورده بودند. این‌ها یک عقبه فرهنگی و تاریخی هم داشتند. در ایران هم به نظر من، تشیع و اساساً خود مفهوم کربلا، ایده عدالت‌محوری و ظلم‌ستیزی را به‌نوعی با روح جامعه عجین کرده بود.

اندیشه چپ فی‌حد ذاته انتقادی (critical) است. یعنی هر زمان که شما به موقعیت نگاه می‌کنید و از چشم‌انداز موقعیت به ایده بازمی‌گردید، نگاه انتقادی دارید. چون نگاه انتقادی، پسینی و منفعلانه (passive) است؛ یعنی ما موقعیت را می‌بینیم، آن را یک بزنگاه و خاستگاه برای بازگشت به ایده لحاظ می‌کنیم. در این صورت شما در هوای چپ استنشاق می‌کنید. این کمک می‌کند از همان ابتدا بدانیم در چه ابرجهان‌ها و ابرروایت‌هایی زندگی می‌کنیم.

هم رهبری انقلاب مکرراً اعلام کرد که ما با مارکسیست‌ها کار نداریم و همکاری نمی‌کنیم، هم گروه‌های مذهبی اعلام کردند ما با اینها کار نمی‌کنیم؛ لذا شما شخصیتی مثل آیت‌الله طالقانی که میانه‌روترین روحانی جریان اسلامی است را می‌بینید که در زندان فتوای به نجاست کمونیست‌ها داد، سلول، غذا، ظروف و همه‌چیز را جدا کرد. خطاب به آنها می‌گفت: «شهرداری داخل زندان را ما می‌پذیریم؛ شما بخورید، ما می‌شوییم. چرا؟ چون شما نجس هستید.»

ایران از لحظه پس از انقلاب ۱۳۵۷، نه حاضر شد در بلوک چپ حضور یابد و نه حاضر شد در بلوک راست عضو شود. به چه دلیل؟ چون هیچ‌کدام را درمان خود نمی‌داند. درست است. در جزئیات نسخه‌ها گاهی اوقات ممکن است گاهی به سمت راست و گاهی به سمت چپ متمایل شویم، ولی در هر کدام - چه آنجایی که با رویکرد لیبرالی عمل کردیم و چه آنجا که با رویکرد چپ عمل کردیم - اکنون احساس توبه داریم.

چرا الان فردی را داریم که برای دویست دلار حاضر است بیاید و کشورش را بفروشد؟ این پدیده‌ای است که ما اگر چند ماه پیش می‌گفتیم، به ما می‌خندیدند. هنوز هم می‌خندند. ولی چرا می‌خندند؟ بخش اعظم این مباحث، توجیه مواضع منتفعین از این شرایط است.