مکتب بوم‌شناسی و کاربست آن در تحلیل مقوله اعیانی شدن و گتویی شدن، توجهات خوبی را به ما می‌دهد. ارائه دستگاهی تحلیلی مبتنی بر رویکرد نژادی - اقتصادی می‌تواند یک زاویه نگاه جدی برای تحلیل برخی از موارد دوقطبی شدن در سراسر جهان باشد.

دلایل مهاجرت افرادی که عموماً به حاشیه‌نشینی روی می‌آورند، اقتصادی است. من نام این را «تلاش برای زندگی» می‌گذارم. به‌عبارتی، با افرادی مواجه هستیم که نهایت تلاش خود را می‌کنند تا زندگی کنند. البته افراد معتاد و… وجود دارند، اما بخش بزرگ آن خانواده‌هایی هستند که در تلاش برای بقا به سر می‌برند. در این تلاش برای زندگی، به اینجا پناه آورده‌اند. از این زاویه، این افراد بسیار تلاشگر هستند و ظرفیتی مناسب جهت توسعه فردی و عمومی دارند.

تا حالا با این صحنه روبه‌رو شده‌اید که وقتی سبد میوه را جلوی مهمان می‌گذارید، اگر بچه کوچکی دارید، این بچه اولین میوه را بر می‌دارد، گاز می‌زند و کنار می‌گذارد و سراغ دومی می‌رود و این کار را ادامه می‌دهد و عملاً امکان بهره‌برداری از سبد میوه را از شما سلب می‌کند؟ ما در حوزه سیاست‌گذاری فرهنگی این بحران را داریم. یعنی با انبوهی از ایده‌هایی مواجه شده‌ایم که هرکدام یک گاز خورده و رها شده‌اند؛ لذا به نظرم امر «استمرار» در حوزه مواجهه با نوجوان و پرهیز از پروژه‌های موقت، مسئله‌ای جدی است. کنشگر کردن مسئله نوجوان، پروژه نیست، پروسه است.

واقعیت این است که باید این اتفاقات رخ می‌داد؛ یعنی این جنگ باید در سیستم اندیشه، اولویت‌ها، افکار و چارچوب‌های مفهومی، تغییرات جدی ایجاد می‌کرد. اما به نظرم نکرده است! اکنون می‌خواهم صحبت کنم که چرا جنگ اخیر، تأثیر چندانی بر فضای اهالی علوم‌انسانی نگذاشته است.

چندی پیش بود که تصاویری رئیس‌جمهور آمریکا را نشان می‌داد درحالی‌که مشغول صحبت با تلفن در دفتر کار خویش بود. اما نکته قابل‌توجه در این تصاویر، نام تجاری تلفنی بود که وی با آن صحبت می‌کرد؛ برند «پاناسونیک» ژاپن که موجب شد برخی مجدداً طرح توسعه ژاپنی را به‌عنوان یک الگوی بی‌نظیر مطرح کنند.

شب‌بیداری‌های طولانی در پارک‌های علم‌وفناوری، جلساتی که تا پاسی از شب ادامه دارند و تقدیس بنیان‌گذارانی که «روی کاناپه شرکت می‌خوابند»، همگی ترجمان ایرانی «هاسل کالچر» هستند. این الگو توسط اینفلوئنسرهای اینستاگرامی و کوچ‌های موفقیت نیز بازتولید می‌شود که با فروش رؤیای «آزادی مالی» از طریق کار ۲۴ ساعته، جوانان را به یک چرخه فرسایشی می‌کشانند.

زنان جهان سوم، قربانیانی تربیت نشده، درس نخوانده، ترسو، وابسته، زشت و نادان هستند! مخصوصاً اگر رنگ پوستشان، چندان روشن نباشد. چرا؟ چون زنان جهان اول، سفیدپوست، بور، چشم رنگی، مستقل، جسور و دانشور جلوه داده شوند.

مرکزنشین‌ها درکی صحیح از زندگی غیرمرکز ندارند. نگاه به حاشیه‌ها خنثی و بدون زمینه منفی نیست. در کنار جرم و جنایت‌هایی که وجود دارد، افراد فداکار و شجاع نیز در همان حاشیه زندگی می‌کنند که از حق خود و بقیه افراد دفاع می‌کنند؛ اتفاقی که شاید کمتر در مناطق بالاشهر رخ دهد. در آنجا افراد نسبت به هم بی‌مسئولیت و خنثی هستند و واکنشی در قبال اتفاق‌ها ندارند؛ چیزی که در مناطق حاشیه پررنگ‌تر است. بنابراین، مفهوم‌سازی‌های دانشگاهی نیز تا اندازه‌ای سوگیرانه است.

یک ایده (تز) همواره در دل خود تضاد خود را هم پرورش می‌دهد (آنتی‌تز). تضاد میان تز و آنتی‌تز به نقطه کوری مبدل می‌شود که از دل آن، نفی متقابل میان آن دو برداشت می‌شود. سرانجام از دل این تضاد درونی، سنتز یا ایده سومی خارج می‌شود که با غلبه بر تز و آنتی‌تز، تاریخ را به‌پیش می‌برد و این مسیر تا انتها ادامه دارد.

یکی از ویژگی‌ها و خصیصه‌های نوجوان، نامرئی‌بودن است. آیا تا به حال پرسیده‌اید که بسیاری از این کلیپ‌های به‌اصطلاح اینستاگرامی که در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود، مانند اصابت موشک و امثالهم را چه کسانی تولید می‌کنند؟ کلیپ‌های کوتاه رجزگونه که با همین موبایل و ابزارهای تدوین ساده، ابتدایی و غیرحرفه‌ای تولید و منتشر می‌شود؛ حتی ادمین بسیاری از این صفحات و کانال‌های به‌اصطلاح زرد هم بخشی از اینها نوجوان و جوان‌اند.