آنچه امروزه ما در آمریکای لاتین مشاهده می‌کنیم، محصول یک فرآیند پیچیده از «بازتعریف هویت» است. استعمار در این مناطق، نه به‌عنوان یک پرانتز تاریخی که باید بسته شود، بلکه به‌عنوان «نقطه صفر پیدایش» پذیرفته شده است. این امر نشان می‌دهد که موفق‌ترین فرم استعمار، مدلی است که در آن استعمارگر نه‌تنها خاک، بلکه «هویت» و «تعریفِ خود» در ذهن مستعمره را تسخیر و بازنویسی می‌کند.

یک زمانی رهبر شهید انقلاب در دیدار با معلمان بیان کردند: «این دانش‌آموز دبستانی را به‌گونه‌ای تربیت کنید که تحمل شنیدن قول مخالف را داشته باشد.» آیا می‌شود از این واضح‌تر گفت؟ البته علی‌القاعده، شنیدن قول مخالف به معنای قبول‌کردن آن قول نیست. بلکه به این معناست که بشنود، تجزیه‌وتحلیل کند و سپس جواب بدهد و گفت‌وگو صورت بگیرد. چرا این اتفاق رخ نداده است؟

در چهارچوب‌های رایج توسعه در علوم اجتماعی، این موضوع لحاظ نمی‌شود که تحریم، فشار نظامی و انزوای دیپلماتیک، ابزارهای مدرن همان نظمی هستند که نمی‌خواهد قطب جدیدی در جغرافیای ثروت و قدرت شکل بگیرد. نتیجه این چهارچوب‌های ناکافی، روی‌آوردن به سرزنش قربانی است. به‌عبارت‌دیگر، همواره این انگاره مطرح می‌شود که لاجرم ما بازیگر بدی بوده‌ایم که مورد حمله دشمنان قرار گرفته‌ایم. در این انگاره، ماهیت استعمار نادیده گرفته شده و این موضوع درک نمی‌شود که اگر استعمارگر، مستعمره را مورد حمله قرار دهد، نه به دلیل تلاش مستعمره برای قدرت‌یافتن و استقلال، بلکه به دلیل روحیه و خصلت درونی خود جهت تثبیت نظم نامتوازنی است که بر این رابطه استوار ساخته است.

مردانگی ایرانی محصول یک تعامل پیچیده میان سنت و مدرنیته، ارزش‌های دینی و تغییرات اجتماعی است. مردانگی هم‌زمان تحت‌تأثیر خانواده، فرهنگ محلی، رسانه‌ها و ساختار‌های اجتماعی بازتولید می‌شود و تغییرات تاریخی از جمله انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و تحولات اقتصادی، بر آن اثرگذار بوده‌اند.

صحبت‌کردن اکسیری است که واقعاً معجزه می‌کند و قلب‌ها را زیر و رو می‌کند. بیشتر از صحبت‌کردن، شنیدن مؤثر است؛ یعنی قرار نیست لزوماً حرف خاصی هم بزنیم. همین که بشنویم، جامعه با ما همراهی می‌کند. ما اکثریت هستیم. یعنی اکثریت جامعه واقعاً ایده‌های انقلاب اسلامی را لمس کرده، فهمیده و درک می‌کند.

این رویداد نشان می‌دهد که مبارزه طبقاتی همچنان اصلی‌ترین عرصه رقابت سیاسی است و نمی‌توان آن را خارج از چارچوب حاکمیت ملی به طور معنادار پیش برد. کارگران پارس جنوبی نشان دادند که نیروی کار اصولی و سازمان‌یافته، ریشه‌دار در ضدامپریالیسم، ضدسرمایه‌داری، مشروعیت قانونی و حافظه انقلابی، مهم‌ترین خطوط دفاعی خود را تشکیل می‌دهد.

به نسبت بقیه ملت‌ها و کشورها، ما جزء کشور‌هایی هستیم که اراده عمومی یا جمعی‌مان در بحران بسیار فربه‌تر است. در خیلی جا‌های دنیا جنگ شده، اما این حجم از کمک‌هایی که در جنگ ۸ساله از دل مردم جمع شد و به جبهه‌ها رفت، بی‌سابقه بود. من نمی‌خواهم بگویم بقیه کشور‌ها چنین امکانی را ندارند، بلکه می‌خواهم بگویم که کشور ما از جهت میزان همدلی و انسجام در مواقع بحرانی، جزء کشور‌های زبانزد است.

قرائت رسمی در جامعه ایرانی چه میزان شکستگی و تنوع را به رسمیت می‌شناسد؟ آیا به همه مردم به چشم شهروندان این جامعه با حقوق اساسی یکسان نگاه می‌کند؟ یا بر مبنای معیارهای خاصی، دسته‌ای را خودی و کسانی را غیرخودی تلقی می‌کند؟ وضعیت نهادهای مدیریتی جامعه چگونه است؟ از قوه قضاییه گرفته تا نهادهای اداری و دولتی، آیا در آن‌ها فساد و رشوه و تبعیض هست یا نیست؟ اگر باشد، اعتماد جامعه کم و کمتر می‌شود.

مهم‌ترین عامل برای احیای اراده عمومی، رسیدن به «خودآگاهی تاریخی» است. این خودآگاهی با نشستن و فکرکردن محقق نمی‌شود، بلکه با «کنش اجتماعی» از زیر آوار بیرون می‌آید. این کار مانند مجسمه‌ای زیرخاکی است که باید با بیل زدن، کشف و بازسازی شود.

می‌توان وضعیت کنونی جهان را در نقطه تلاقیِ «داستان» و «جنگ» تصور کرد. داستان به جایگاهی برتر به‌عنوان ابزاری برای فهم جهان دست یافته است، درحالی‌که توانایی تفسیر روایت رو به تحلیل رفته است.