بحران قانون در ایران معاصر

مجازات به‌عنوان یک اهرم قانونی باید چهار ضلع خود را حفظ کند تا در نهایت حرمت قانون در جامعه حفظ شود، مردم جامعه نیز قانون را به‌عنوان یک قانون منطقی بشناسند. متأسفانه تاکنون بخش عمده‌ای از قوانین ما بدون نگاه به این زوایا نگاشته شده است و در نهایت قاضی در زمان صدور رأی با مشکلات عمده‌ای مواجه می‌شود؛ برای مثال قانون مبارزه با مواد مخدر است. اینکه هر حمل‌کننده و نگه‌دارنده و خریدار مشمول عناوین سنگینی بشود از نظر جامعه این قانون معقول نیست.

اساساً فلسفه تشکیل حکومت اسلامی اجرای قوانین الهی در اجتماع می‌باشد. وقتی تحلیل واقعه اینگونه باشد مشخصاً تغییر ذائقه مردم، عرف‌های مذموم و... تأثیری در وضع یا رفع قوانین ندارد چرا که منبع مصلحت و مفسده و منشأ قانون‌گذاری شریعت اسلامی است و حکومت تابع و مجری آن خواهد بود.

آیا شما می‌توانید قانونی را تصویب کنید که درصد قابل توجهی از مردم را مجرم تلقی کند؟ و یا آنکه خلاف خواست و اراده آن‌ها باشد؟ در اینجاست که بحث اراده عمومی و قانون را باید به نحو جدی مورد توجه قرار داد. از طرف دیگر این موضوع نیز به طور قطع مورد پذیرش است که هر آنچه اراده عمومی طلب کند نباید مورد قبول واقع شود، از اساس پارلمان‌ها در هر کشور عقل منفصل و عصاره عقلانیت آن جامعه هستند که به واسطه دسترسی گسترده به اطلاعات راهبردی، ممکن است چشم انداز‌هایی را مشاهده کنند که از تیررس برخی گروه‌های اجتماعی مخالف خارج است، در چنین مواردی باید چگونه عمل نمود؟

رابطه قانون و جامعه رابطه تأثیر و تأثری است، هر دو بر هم تأثیر می‌گذارند. رابطه مرغ و تخم مرغی نیست که بپرسیم کدام یک ابتدا بر دیگری تأثیر می‌گذارد. بلکه یک نوع رابطه کاملا تأثیر و تأثری میان آن‌ها برقرار است. این موضوع مثال‌های مختلفی نیز دارد. در مواردی قانون توانست رفتار اعضای جامعه را تغییر دهد.

اتفاقی که در جهان اسلام بعد از بعثت رخ داد این بحث طرح شد که قانون گذار حقیقی خدا و فرستاده اوست و اکنون نیز که فقها روی کار می‌آیند موظف اند قانون شرع را بیاورند. پس ما یک نگاه دیگری به قانون داریم. اینکه قانون از عرف برخیزد ریشه بحث از آن به مسئله تفکیک مقبولیت از مشروعیت باز می‌گردد.

در این جلسه در پی واکاوی و کاوش در پاسخ به سوالات مطرح شده هستیم و همچنین این که از نظر دکتر «فیرحی» مفهوم «قانون» چه تحولی را از عصر صفوی تا قاجار طی کرده و به چه شیوه‌ای این امر را بیان می‌کنند؟ همچنین مشکل و بحرانی که ایشان بیان کردند که اساسا «قانون چیست؟»، «قانون چه هویتی دارد؟»، «هویت ما چیست؟» و «چگونه می‌توان به مفهوم قانون ایرانی دست یافت؟» را بررسی خواهیم کرد.