تاریخ ادبیات

واقعیت آن است که تمام ادیبان جهان، بدون استثناء، در هر جای دنیا که باشند، در هر موقعیتی و هر شهری، همگی در حال تعریف قصه‌های گذشته خود هستند. آدمی مثل «مارکز» (گابریل گارسیا مارکز) که نویسنده‌ای معروف است و جایزه نوبل گرفته نقل قول جالبی دارد که می‌گوید: «اگر قصه‌های مادربزرگم نبود، من هرگز و هرگز نویسنده نمی‌شدم.»

یکی از ویژگی‌های بارز تاریخ دینی وعرفانی ایران، گرایش عمیق به باطن‌گرایی بوده است. این باطن‌گرایی در صورتی‌که از چارچوب‌های شریعت جدا شود، می‌تواند به توجیهاتی اباحی‌گرایانه بینجامد. مثلا برخی با ادعای «حقیقت‌گرایی» یا «فنا در حق» خود را از تکالیف شرعی معاف می‌دانستند. ابهام در نسبت میان شریعت و طریقت، زمینه‌ساز چنین انحرافاتی بوده است.

اساساً طنز نسبت مستقیمی با مفهوم انتقاد فردی و اجتماعی دارد. جامعه‌ای که در آن طنز وجود نداشته باشد، انتقاد هم وجود ندارد. این موضوع به ماهیت ایهامی طنز بازمی‌گردد. طنزپرداز با استفاده از نماد و زبان دوپهلو می‌تواند به حساس‌ترین مواضع اجتماعی و فردی ورود کند. استفاده از زبان ایهام این امتیاز را برای طنزپرداز دارد که اگر روزی شخصی یا نهادی که مورد نقد واقع شده است، درصدد تنبیه طنزپرداز بر بیاید، طنزپرداز می‌تواند به ایهام متوسل شده و بگوید که منظور او این نبوده که برداشت شده است تا بتواند از تیغ تنبیه رها شود و حرف خود را به جامعه برساند.