تعداد اخبار:۴۱
نهاد روحانیت و چالش مرجعیت اجتماعی
جایگاه روحانیت در حال و آینده نظام مرجعیت جامعه ایران در گفتوگو با علیرضا پیروزمند/ بخش دوم؛
روحانیت تقاص مسئولیتپذیری را میدهد!
انتقادهای کنونی به این دلیل است که روحانیت احساس مسئولیت داشته، وگرنه اگر از ابتدا کنار میرفت و میگفت به من مربوط نیست، کسی به او نمیگفت «چرا چنین یا چنان کردی.» او اکنون تقاص مسئولیتپذیری را میدهد. اکنون که تجربه گذشته را پشت سر گذاشتهایم، باید ضعفهایمان و عوامل عدم تفاهم را بشناسیم و میدانهایی را که اولویت بیشتر یا کمتری برای حضور ما دارند، درک کنیم.
جایگاه روحانیت در حال و آینده جامعه ایران در گفتوگو با علیرضا پیروزمند/ بخش اول؛
روحانیتِ ایرانی؛ بازسازی اعتماد یا تداوم فاصله؟
مردم احساس کردند اگر مبارزه است، روحانیت خودش پیشگام است؛ اگر جنگ است، روحانیت در نوک جبهه است؛ اگر فعالیتهای اجتماعی و مددکاری اجتماعی است، روحانیت پای کار است؛ اگر بار مردم را برداشتن هدف است، به هر حال روحانی در میدان است و این کار را انجام میدهد. این امر باعث شد که هم جایگاه روحانیت ارتقا یابد و هم توقع مردم نسبت به روحانیت افزایش یابد.
مروری بر ابعاد اجتماعی تغییر در منزلت روحانیت در گفتوگو با ابراهیم فیاض/ بخش دوم؛
روحانیتِ جدید در راه است
الان چند وقتی است که در قم شروع کردهاند به دایره المعارف نویسی و هر روز یک افتتاحیه برگزار میکنند. آقایان هر روز در اتمسفر ذهنی خودشان یک رویداد و یک رونمایی برگزار میکنند؛ درحالیکه کاری به امور جامعه ندارند و فضای فکریشان نسبتی با وضعیت روز ندارد. این آسیب مهمی برای روحانیت است.
مروری بر ابعاد تئوریک تغییر منزلت اجتماعی روحانیت در گفتوگو با ابراهیم فیاض/ بخش اول؛
خطر جایگزینی اجتماعی در کمین روحانیت است
ساختارهای رقیب روحانیت در بیرون از آن کم نیستند. الان ساختار تئوریک تصوف در ایران بهشدت رسوخ کرده است. آنها به نحو گسترده فعال هستند. حتی بعضاً در میان روحانیت نیز نفوذ دارند؛ لذا در پاسخ پرسش شما میگویم که عرفان، یکی از رقبای جدی نهاد روحانیت در ایران امروز است.
نقش فضای مجازی در کاهش مرجعیت روحانیت در گفتوگو با عباس اسدی/ بخش اول؛
فضای مجازی قاتل هر نوع مرجعیتی است
افرادی که آگاهی بسیار کمی از مبانی نظری و روششناختی علوم سیاسی یا علوم اجتماعی دارند، اما به واسطه مهارتهای ارتباطی یا جذابیتهای دیگر، تبدیل به سلبریتیهای رسانهای یا به تعبیری «روشنفکران عمومی» میشوند و صدای بسیار بلندی پیدا میکنند؛ به نحوی که گاهی اساتید متخصص و صاحبنظر دانشگاهی نیز در سایه آنها کمتر دیده یا شنیده میشوند.
نقش فضای مجازی در کاهش مرجعیت روحانیت در گفتوگو با عباس اسدی/ بخش دوم؛
روحانیت و پدیدهای به نام فشارِ پلتفرم
تصویر سنتی روحانیت، حتی اگر همیشه در عمل منطبق بر واقعیت نباشد، عمدتاً بر چند پایه استوار بود: مرجعیت علمی در حوزه دین، الگوی اخلاقی و زهد (دستکم در ظاهر)، متولی امور شرعی و مناسک و ارتباطی که عمدتاً در یک بستر فیزیکی (مسجد، منبر، حوزه) و با نوعی سلسلهمراتب و احترام تعریفشده، شکل میگرفت.
بررسی مرجعیت اجتماعی حوزه علمیه در گفتوگو با سید محمدعلی حسینیزاده/ بخش اول؛
روحانیت باید به خود برگردد
مهم نیست که روحانیت چه میزان در حکومت حضور دارد، مهم این است که در هر جا روحانی و معممی حضور دارد؛ از ریاستجمهوری گرفته تا وزارت اطلاعات، قوه قضاییه، نیروی انتظامی و نیروهای نظامی و...همهجا روحانیون حضور دارند و اینها در واقع، حقوقبگیران رسمی دولت هستند. با این وضعیت، روحانیت خود را با مردم تعریف نمیکند و این تغییر در ساختار بسیار مهم است.
بررسی مرجعیت اجتماعی حوزه علمیه در گفتوگو با سید محمدعلی حسینیزاده/ بخش دوم؛
از صفویه تا امروز؛ روحانیت چگونه هر بار از دل بحران برخاست؟
پس از گذشت ۴۶ سال، در جلسات سران نظام، اکثر مقامات درجه یک از روحانیون هستند. گرچه گاهی تغییراتی در ریاستجمهوری و ریاست مجلس ایجاد میشود، اما این سیستم همچنان با حضور پررنگ روحانیت ادامه دارد.
نگاهی به جایگاه نهاد روحانیت و کارکردهای آن در ایران؛
کاهش منزلت روحانیت، فقدان ایده یا کمکاری نهادی؟
موضوعی که امروزه قابل مشاهده است، آن بوده که روحانیت همچون گذشته، از تعاملات اجتماعی بالایی برخوردار نیست، در میان مردم کمتر زیست کرده و ارتباطات اجتماعی و قومی آن کاهش یافته است.
لوازم حضور فعال روحانیت در ساخت آینده در گفتوگو با علی محمدی؛
موانع حضور روحانیت در آینده جهان چیست؟
دوره فعلی برای روحانیت بسیار مهم است. وقتی این پنجره تحول بسته شود، حداقل تا شصت یا هفتاد سال آینده مجبور خواهیم بود ذیل نظم جدیدی که شکل گرفته است، منفعل و تابع باشیم یا بهعنوان عضو شرور، منزوی شویم.
کاوشی در جایگاه اجتماعی روحانیت در گفتوگو با بیژن عبدالکریمی؛
روحانیت و خطر بیاثری در عصر پساسنت
من نگران آینده نهاد روحانیت هستم. اگر روحانیت دچار تحولات بنیادین در نوع نگاه خود به مدرنیته، سوژه مدرن و عقلانیت جدید نشود و نوعی نگاه تاریخی پیدا نکند و کماکان بخواهد از همان ساختارهای سنتی، منطق سنتی و فقه سنتی دفاع کند، بهتدریج و شاید با سرعت به وضعیتی خواهد رسید که شاید حضور آن چندان اثری در جامعه نداشته باشد.
درنگی در ریشههای استواری روحانیت در دوران معاصر در گفتوگو با قاسم ابراهیمیپور/ بخش اول؛
موقعیت روحانیت معاصر کجاست؟
روحانیت به لحاظ فردی، قبل از انقلاب منزلت پایینی داشت. در دهه شصت منزلت بسیار بالایی داشت و سپس در دهههای هفتاد، هشتاد و نود فرازوفرودهای بسیاری داشت که میتوان پیرامون عوامل آن سخن گفت؛ اما در نگاه کلان، سیر صعودی و تکاملی را میبینیم. فرهنگ ما برای چندمین بار با فرهنگ غرب مواجه میشود و باید این چالش را پشت سر بگذارد.
درنگی در ریشههای استواری روحانیت در دوران معاصر در گفتگو با قاسم ابراهیمیپور/ بخش دوم؛
روحانیت امروز غربشناس و مجهزتر از گذشته
روحانیت اکنون به تبلیغ چند صد طلبه در ایام خاص اکتفا کرده است. البته برنامههای رسانهای نیز وجود دارد، اما تولید متونی که بتواند با آنها فرهنگ را با خود همدل و همراه کند - مانند متونی که قبلاً نام بردم - کمرنگ شده است. رقیب جدی دیگری که ادعای اداره و سامان جامعه را دارد، به نام علومانسانی غربی در برابر او قرار دارد.
نگاهی به فرازوفرود روحانیت شیعه در گفتوگو با محسن الویری/ بخش دوم؛
اگر غبارِ سیاستزدگی فرونشیند، حوزه میدرخشد
من فرقنگذاشتن بین نقش سیاسی داشتن و افتادن به دام جریانهای سیاسی و اصرار بر اینکه فقط یک جریان، نماد رسمی حوزه باشد و از حوزه یک صدا شنیده شود و با هر صدای دیگری غیر از آن هم برخورد شود را علتالعلل بسیاری از چالشهای پیشآمده برای روحانیون از جمله مخدوششدن نقش مطالبهگری آنها میدانم.
نگاهی به فرازوفرود روحانیت شیعه در گفتوگو با محسن الویری/ بخش اول؛
اصرار بر تکصدایی؛ اشتباهِ بزرگِ روحانیت
یکی از عوامل ارادی کاهش مقبولیت اجتماعی روحانیت، اشتباه بزرگی است که روحانیت بهویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی مرتکب شد و آن هم این انتظار و تلقی بود که گویی باید روحانیت را یک مجموعه یکپارچه و تکصدا بدانیم و فقط یک پیام، یک صدا، یک تحلیل و یک نگاه از اینها در جامعه وجود داشته باشد.
کنکاشی در حال و آینده نهاد مرجعیت در گفتوگو با محسن صبوریان/ بخش دوم؛
نقشآفرینی کمرنگ روحانیت به معنای جامعه بیدین شده نیست
من نمیخواهم از نقش روحانیت در رشد دینداری آن چند دهه خاص یا انقلاب اسلامی صرفنظر کنم، من از این موضوع دفاع میکنم. اما در مقام مقایسه با دهههای قبل، نقشآفرینیشان کمرنگتر بوده و اکنون نیز بازگشت به همان روال و ریل سابق (یعنی دوران قاجار و پهلوی اول) در حال وقوع است؛ لذا نباید این را بهعنوان اینکه جامعه بیدین شده یا جامعهای که نسبت به روحانیت بیتفاوت شده در نظر گرفت.
کنکاشی در حال و آینده روحانیت شیعه در گفتوگو با احمد اولیایی؛
روحانیت مسئلهمحور بهجای روحانی همهچیزدان
روحانیت در بسیاری حوزهها شاهد ارتقای کیفیت عملکرد بوده است. برای مثال، تبلیغ دین امروز به یک امر تخصصی تبدیل شده و گروههای تبلیغی مدرن با استفاده از روشهای روانشناختی و رسانهای پیشرفته، بسیار مؤثرتر از گذشته عمل میکنند.
کنکاشی در حال و آینده نهاد مرجعیت در گفتوگو با محسن صبوریان/ بخش اول؛
چه بر سر گروه مرجع روحانی آمد؛ هنوز نمیدانیم!
به نظر میرسد برای چنین ادعایی که نقشآفرینی روحانیت دچار افول شده، بسیار زود است، ولی از جهت کلیتر که گروههای مرجع تحتتأثیر تحولات جامعه قرار گرفتهاند، میتوان گفت روحانیت نیز به تبع سایر گروههای مرجع، اثرگذاریاش کمتر شده است. این کاهش اثرگذاری به نفع گروه دیگری نبوده، بلکه به دلیل متکثرشدن گروههای مرجع است. در دوره اخیر باید بررسی همهجانبهتری انجام شود تا مشخص گردد چه بر سر این گروههای مرجع آمده است.
نگاهی به فرازوفرود نهاد روحانیت در گفتوگو با سیدمحمود نجاتی حسینی/ بخش دوم؛
افزایش اعتبار اجتماعی روحانیت با دفاع از حقوق عمومی
هرجا روحانیت از حقوق طبیعی مردم دفاع میکند، اعتبار وی افزایش پیدا میکند. هرجا چنین رفتاری نداشته، علیه این حقوق موضعگیری کرده یا حتی در برخی نقاط حساس، سکوت اختیار کرده و دچار افول مرجعیت میشود. بحث ما این نیست که هر کاری روحانیت انجام میدهد، نادرست یا هر کاری مردم انجام میدهند، درست است. ما از منظر افکار عمومی، مردم و فرهنگ مردمپسند به این موضوع مینگریم.
گفتگویی متفاوت درباره روحانیت با یعقوب توکلی/ بخش دوم؛
حوزه و چالشِ پاسخگوئی به همۀ مشکلات
یک چالش دیگر مرتبط با اقتصاد بازار است. امروزه رسانهها این مطلب را بهگونهای ادا میکنند که همه باور کنند وضع روحانیت بهتر از بقیه است. اکنون داستان چنین شده که بازار و صاحبان سرمایه به هیچکس رحم نمیکنند، مگر استثنائاً بعضی را سراغ داشته باشید. اما شما را متهم میکنند که مقصر وضع موجود هستید. هر اشتباه اقتصادی هم در این بین دولت انجام دهد، پوست روحانیت کنده میشود.
گفتوگویی متفاوت درباره روحانیت با یعقوب توکلی/ بخش اول؛
جامعه از کارِ حوزه بیخبر است
جامعه نمیداند روحانیت چه کاری میکند. طلبه تازه وارد ادوار فقه، ادوار مختلف اصول و مکتبهای مختلف اصولی میشود و مکتبهای مختلف فقهی را باید مسلط شود. بسیاری از کسانی که در درس خارج نشستهاند نیز ممکن است این تنوع مکاتب را متوجه نشوند. من افراد زیادی را دیدهام که متوجه نبودند چه خواندهاند. ضمن اینکه برای روحانی بودن، نیاز به فهم یک سری علوم دارید که شما را در مسیر تفقه در دین قوی و توانا میکند.
علل تاریخی زوال جایگاه روحانیت در گفتوگو با سعید نیکخو/ بخش اول؛
لحظهای که حوزه دیگر مثل جامعه فکر نکرد
من دلایل موفقیت حوزه را در هزار سال بررسی میکنم. در دل این هزار سال، نزدیک به هشتصد سال جامعه نقلگرای محض بود. اندیشهای که حوزه در بازار اندیشه جهانی عرضه میکرد، مورد پذیرش بود. نیازها که تغییر کرد، حوزه خود را بهروز نکرد و کمکم این سستی شکل گرفت؛ بنابراین میتوانم بگویم حوزه دیگر مثل جامعه فکر نکرد و از همین نقطه آسیب دید.
درآمدی بر تلازم علم و منزلت اجتماعی در گفتوگو با سجاد هجری/ بخش اول؛
از ملا بودن تا آخوند شدن
روحیه علمی میگوید که تو علم را بیاموز؛ نه برای قدرت، نه برای ثروت، نه برای شهرت یا هر چیز دیگر. علم برای علم و اتفاقاً تأسیس، تجدید و تولید علم، اساسش مبتنی بر روحیه علمی است. کسی که روحیه علمی داشته باشد، سبک زندگی ویژهای دارد.
بررسی نسبت هویت ملی و نهاد روحانیت در گفتوگو با محمدعلی فتحاللهی/ بخش اول؛
روحانیت هویتساز یا هویت روحانیتساز؟
در اواخر دوره قاجار ما به سمتی میرویم که نهاد روحانیت کاملاً در شریانها و لایههای پایین اجتماع ریشه دوانده بود. در دورترین روستاها هم روحانیت وجود داشت. مردم، خودشان روحانیت را به وجود میآوردند؛ فرزندانشان را میفرستادند تا روحانی شوند و بازگردند. در مراکز شهرهای بزرگ و در شئون مختلف، روحانی داشتیم که در مسائل حکومتی نیز مداخله میکرد.
بررسی تأثیرات اقتصاد سیاسی نئولیبرال بر نهاد روحانیت در گفتوگو با احسان فرزانه؛
نسل روحانیت گریز، محصول بازارسازی ارادی دولت
جهان شبکهای و منطق نئولیبرال، مرجعیتهای کلاسیک را در معرض فرسایش قرار داده و نظمهای دیرپای فکری و فرهنگی را با چالشی بنیادین روبهرو کرده است. با تمرکز بر «دنیای حاد واقعیت»، نشان میدهد که افول مرجعیت روحانیت را نمیتوان صرفاً به تغییرات رسانهای یا ضعف کنشگری فرهنگی فروکاست، بلکه باید آن را در پیوندی پیچیده با اقتصاد سیاسی، دولتزدایی، مرکزیتزدایی و دگرگونی عمیق در شیوه اعمال قدرت و تولید معنا در جهان معاصر فهم کرد.
بررسی تأثیر فضای مجازی در منزلت اجتماعی روحانیت در گفتگو با میثم حسنی سعدی؛
شبکههای اجتماعی منبر گسترده اما کمعمق روحانیتاند
همانگونه که منبر میتواند بر منزلت اجتماعی روحانیت در میان مردم تأثیرگذار باشد، شبکههای اجتماعی هم بهمثابه منبر میتوانند این تأثیر را بگذارند. تفاوت این دو نوع تأثیرگذاری در این است که اگر به تأثیرگذاری منبر، رسانه منضم نشود، عمیقتر است؛ هر چند دایره مخاطبان تأثیرپذیرش محدود است.
بررسی تغییرات در نقش و جایگاه روحانیت در گفتوگو با سید حسین شرفالدین؛
ناهمسویی با اقتضائات زمانه موقعیت روحانیت را تضعیف میکند
روحانیت برای ایفای رسالت تبلیغی خود به داشتن ارتباطات مردمی مسئولانه و متعهدانه قویاً محتاج است و باید تا حد امکان در تمهید مقدمات و رفع موانع آن بکوشد.
پیامدهای اجتماعی کوچ روحانیت از فرهنگ در گفتوگو با سید جواد میری/ بخش دوم؛
ملیت، مذهب و مدرنیته ایرانی در سایه آینده مرجعیت روحانیت
در این وضعیت که رابطه ملیت و مذهب دچار شکنندگی بسیار زیادی شده و نقش روحانیت شیعه بهشدت تضعیف گردیده است، بزرگترین و اساسیترین پرسش این است که آینده رابطه ملیت و مذهب در ایران چگونه خواهد بود؟
امکانهای روحانیت شیعه در مواجهه با جامعه شبکهای در گفتوگو با حسین مهدیزاده/ بخش اول؛
جامعه شبکهای در مسیری همساز با روحانیت شیعه
این مسئله که با قدرت و رسانه باید بر اوضاع مسلط شد را نخستینبار روشنفکران در ایران طرح کردند. این همان روشی است که غربگرایان ایران و جریان روشنفکری پس از مشروطه برای ترویج غربگرایی در ایران به کار بردند. آنها با انگلستان همکاری کردند و گزینه مناسب خود را آوردند و همگی در دولت رضاشاه مستقر شدند. این نشان میدهد که معتقد بودند باید از طریق قدرت وارد شد، نه از طریق مردم.
بررسی علل ناکامی روحانیت شیعه در گفتوگو با محمد حامد دادسرشت/ بخش دوم؛
روحانیت شیعه، مردمی یا حاکمیتی؟
کمترین اثر این دوگانگی روحانیت - حاکمیت آن است که نهایتاً استعدادهای خوب، حوزه را رها کرده و به دانشگاه بروند. من تعدادی زیادی از طلاب خود را میشناسم که روزی تصور میکردم از مجتهدان آینده هستند. اما امروزه حوزه علمیه را رها کرده و به دنبال مدرک، راهی دانشگاه شدهاند تا بلکه شأن اجتماعی و اقتصادی خود را احیا کنند.
واکاوی نقش فقه در کاهش اقبال عمومی به روحانیت در گفتوگو با محمد وحید سهیلی؛
کاهش مرجعیت روحانیت در سایه فقه گریزی بروکراسی اداری
ما به لحاظ تاریخی، روحانیت را یک جریان بسیار قوی میبینیم و مییابیم. روحانیت ریشهدار است و خاستگاههای تاریخی عمیقی دارد. به لحاظ تمدنی در مقابل بسیاری از فراز و فرودها و موجهای نابودکننده بیرونی نسبت به این فرهنگ و مؤلفههای آن مقاومت کرده و درهمتنیده شده با فرهنگ ایرانی است.
حوزههای علمیه، حاشیهنشین تحولات امروز جامعه ایران؛
نبض تحولات اجتماعی ایران دیگر در حوزه نمیزند
اقبال خود طلاب نسبت به پوشش مرسوم حوزههای علمیه کمتر شده است. حتی کسانی که به لباس روحانیت درآمدهاند، ترجیح میدهند این لباس را در نقاط خاصی نظیر اماکن مقدسه، شهر قم، مساجد و مدارس علمیه به تن کنند. عموم طلاب قم هنگام رجوع به شهر تهران، از پوشیدن لباس روحانیت در این شهر پرهیز دارند. علت جدی این امر را شاید بتوان ناشی از روایتی دانست که امروزه جامعه از حوزه علمیه و روحانیت شیعه دارد.
بررسی نسبت هویت ملی و نهاد روحانیت در گفتوگو با محمدعلی فتحاللهی/ بخش دوم؛
افزایش نیاز جامعه به روحانیت
تحولات جامعه ایران معاصر، بیش از آنکه نشانه افول دین یا تضعیف روحانیت باشد، بیانگر دگرگونی در کارکردها و انتظارات از این نهاد اجتماعی است. در این گفتگو، با تأکید بر پیوند هویت ملی و نهاد دین، نشان داده میشود که جامعه ایرانی همچنان به روحانیت نیاز دارد، اما این نیاز در قالبی تخصصیتر، معنویتر و متناسب با پیچیدگیهای جهان جدید بازتعریف شده است.
فرسایش تشیع فقاهتی و کاهش مرجعیت روحانیت شیعه؛
فقه، کاتالیزور روابط روحانیت و جامعه
اگر عبور بخشهایی از جامعه از فقه را مفروض بگیریم، اکنون باید گفت حوزه علمیه به واسطه فقه گرایی گسترده، دچار نوعی ناهمسانی زبانی با جامعه شده و زبان گفتگوی حوزه با جامعه تضعیف شده است. امروزه جامعه پیرامون اصل خود دین، مباحث پیرامون سبک زندگی و مسائلی از این دست مسئلهمند بوده و فقه در این زمینه، ابزار مناسبی برای برقراری ارتباط ندارد.
بررسی جامعهشناسانه کاهش ورودی حوزههای علمیه؛
اثرات اجتماعی کاهش کمّی طلاب
ورود گسترده روحانیت به میدان سیاست پس از انقلاب، اگرچه در ابتدا ممکن بود بهعنوان رهبران انقلاب و حکومت دینی، سرمایه نمادین آنها را افزایش دهد، اما بهمرورزمان، عملکردها، ناکارآمدیها و چالشهای سیاسی و اقتصادی، مستقیماً به سرمایه نمادین روحانیت آسیب زده است.
تاملی در نسبت روحانیت شیعه و فناوری های ارتباطی؛
روحانیت شیعه و حضور در لحظههای جدید
از اختراع دستگاه چاپ بهعنوان یکی از عوامل ازمیانرفتن حاکمیت کلیسا یاد میشود. کلیسا که تفسیر انجیل را منحصر در خود دانسته و نسبت به انتشار و قرارگرفتن در دست دیگران حساسیت داشت، با اختراع دستگاه چاپ و انتشار عمومی انجیل و همچنین تلاشهای «مارتین لوتر» برای ازمیانبردن کلیشه مشهور انحصار تفسیر در دست کلیسا، جایگاه انحصاری خود را از دست داد. بااینحال، وضعیت در ایران به شکل متفاوتی دنبال شده و دستگاه چاپ به گسترش نفوذ اجتماعی روحانیت شیعه کمک روزافزونی کرد.
بررسی علل زوال تاریخی روحانیت در گفتوگو با سعید نیکخو/ بخش دوم؛
شناسایی دغدغههای جامعه بهمثابه درد درونی حوزه
در همین نجف یا در همین قم، آخوندهایی جمع شدند که اگر اراده خداوند بر این باشد که من بمیرم، میمیرم. قرنطینه درستکردن تصرف در اراده خداست. اینها در تاریخ ما هست. اینها بدنهای از حوزه بودند، اما حوزه از این زیرکتر بود که گرفتار اینها شود و کاملاً خود را با تجدد تطبیق داد.
درآمدی بر تلازم علم و منزلت اجتماعی در گفتوگو با سجاد هجری/ بخش دوم؛
روحیه علمی با تقدم امر سیاسی بر امر اجتماعی به محاق رفت
فقهای ما بحث کردهاند که صرف وجود حکومت، برای حفظ نظام اجتماعی - اقتصادی کفایت میکند. بهعبارتدیگر، صورت نظام سیاسی مستقر و آنکه مدل آن چگونه باشد، چندان دخالتی در حفظ نظام اقتصادی - اجتماعی ندارد، بلکه اصل وجود حکومت سیاسی ضروری است.
بررسی علل ناکامی روحانیت شیعه در گفتوگو با محمد حامد دادسرشت/ بخش اول؛
کاهش نفوذ روحانیت عبور از سنت است نه دین!
حوزه امروز یا در سالهای بعد از انقلاب، حرکتهای بسیار خوبی را رقم زده که دلالت بر رشد معنویت در میان جامعه دارد. ما این تغییرات معنوی مردم و رشد آن را از کجا بدانیم؟ آیا باید از حوزه بدانیم یا نه؟
پیامدهای اجتماعی کوچ روحانیت از فرهنگ به سیاست در گفتوگو با سید جواد میری/ بخش اول؛
آینده روحانیت شیعه؛ چالشهای قدرت، هویت و افکار عمومی
آنجایی که جامعه، روحانیت مستقل از دولت را به رسمیت میشناسد، جایی است که بهعنوانمثال، یک روحانی به طور مستقیم به حاکمیت مبتنی بر ولایتفقیه اعتراض کند. در آن صورت نیز، دیگر وجهه روحانی بودن او چندان برجسته نمیشود و گفته میشود: «این فرد اعتراض کرده است». در واقع، اعتراض او به حکومت است که موردتوجه قرار میگیرد.