محسن رفیعی
| پژوهشگر حوزه موسیقی و مسئول اندیشکده هنر و رسانه مرکز ژرفا است. |
آخرین مطالب محسن رفیعی
مروری اجمالی بر وقایع، حوادث و رخدادها در گفتگو با محسن رفیعی؛
مشروطه از آغاز تا قیام تبریز
جنبش مشروطه خواهی، نهضتی است که در گسترهی مطالبات حوزههای مختلف اجتماعی و سیاسی و اقتصادی فعال شد و برای شناخت نهضت مشروطه در ایران باید کمی به گذشته رجوع کرد و لااقل، تاریخ ایران را در دورۀ زندیه و افشاریه بررسی کنیم؛ و البته نیم نگاهی هم به دوران حاکمیت سلسله صفویه در ایران بیندازیم.
یادداشت// محسن رفیعی:
غریبستان جشنواره موسیقی فجر
چگونه است که در جشنوارهی موسیقی فجر انقلاب اسلامی، هیچ رد پایی از اثری که حول محور رنج و راحت ایرانیان باشد، به چشم نمیآید؟ چگونه است که در جشنوارهی موسیقی فجر انقلاب اسلامی، نوایی که مبین دغدغههای مردم باشد، مترنم نمیگردد.
«سدید» تاریخچه موسیقیایران را بررسی میکند/ بخشهفتم
شمهای رونمایانه از تاریخ موسیقی ایران در دوره ناصری
ناصرالدینشاه، از هر مستمسکی برای خوشگذرانی خویش بهره میجست؛ اغلب اوقات این شاه قاجار، به تفرّج و شکار و استماع سازوآواز میگذشت؛ خُرده ذوقی در نقاشی و نیم طبعی در شاعری داشت. در این مجال، رجالی چونان کامران میرزا، که نایبالسلطنهی ایران بود، گروه موسیقی خاص خود را تشکیل داده بود.
«سدید» تاریخچه موسیقیایران را بررسی میکند/بخشششم
شمهای رونمایانه از تاریخ موسیقی ایران در دوره اول سلطنت قاجاریه
علاقه به ساز و کار تشریفاتی در لفافه عیش و بستر تفنن، موجبات رونق بازار هنر در دوران سلطنت فتحعلی شاه را فراهم آورد؛ هر آنچه که در دربار نواخته میشد، موسیقی طرب بود. کثرت اهالی موسیقی روی در فزونی داشت و به همان منوال تعداد اندکِ استادانی که پاسبان موسیقی علمی کشور بودند در حال نقصان بود.
«سدید» تاریخچه موسیقی ایران را بررسی میکند/ بخش پنجم
شمهای رونمایانه از تاریخ موسیقی ایران از حمله افاغنه تا پایان زندیه
فرجام کار صفویان با حادثهی هول و دهشتناکِ شورش محمود افغان، پایانی عفن و نکبت بار داشت؛ در این گذار مذاق مردمان، که در سایهی حکومت صفوی، تا اندازهای روی آسایش و امنیت را دیده بودند، دگر باره به تلخی گرایید و به نومیدی خو کرد. راه تعالی و مسیر ترقی هنرهای زیبای مورد توجه شاهان صفویه، به یکباره مسدود گشت.
«سدید» تاریخچه موسیقی ایران را بررسی میکند/ بخش چهارم
شمهای رونمایانه از وضعیت موسیقی ایران زمین در دوران صفویه
روی کار آمدن سلسلهی صفویه، مُتمّم دوره انحطاط و زوال موسیقی علمی ایران زمین است. چنانکه که گفته آمد، پس از یورش مغولان به ایران، سیری قهقرایی، دامنگیر تمامی عرصههای علمی کشور، من جمله موسیقی گردید. گرداب این قهقرا، در ادوار سلطنت صفویان است.
«فرهنگ سدید» تاریخچه موسیقی ایران را بررسی میکند/ بخش سوم
شمهای رونمایانه از وضعیت موسیقی ایران پس از ایلخانان تا پایان کار تیموریان
پس از مرگ تیمور گورکانی، قلمرو او در میان دو فرزندش، شاهرخ و میرانشاه تقسیم گشت. هرات در قامت پایتخت شاهرخ، بزرگترین کانون علم و ادب و هنر روزگار خویش بود. پس از شاهرخ، فرزندش، که مردی با ذوق و هنر دوست بود، پس از چندی از حکومت کناره گرفت و اوقات خود را مصروف تالیف و تدوین کتب و نشست و برخاست با شعرا و هنرمندان ساخت.
«فرهنگ سدید» تاریخچه موسیقی ایران را بررسی میکند/ بخش دوم
شمهای رونمایانه از وضعیت موسیقی ایرانزمین از حمله مغول تا ابتدای سلطهی تیموریان
سیل خانمان برانداز مغولان، حرکت رو به تعالی تمدن و فرهنگ و هنر ایران، از جمله موسیقی را، از مسیر تکامل خارج نموده و در نشیبی قهقرایی قرار داد.
«فرهنگ سدید» تاریخچه موسیقی ایران را بررسی میکند/ بخش اول
شمهای رونمایانه از وضعیت موسیقی ایرانزمین از آغاز تا حمله مغول
از ریشه موسیقی در ایران زمین، قبل از حکومت مادها، اطلاع روشنی در دست نیست. صرفا میدانیم که ایرانیان، کهنترین قسمت اوستا که به گاتها معروف است را با آوازی خوش زمزمه میکردند. در دوران ساسانیان، موسیقی در ایران زمین به حد اعتلای خود رسیده بود. اعراب هم دوره ساسانیان، از علم موسیقی بهره چندانی نبرده و یا به عبارتی بی بهره بودند. در موسیقی بزمی، الحانی داشتند که با شعر ادا میشد و به آن غنا میگفتند. غنا در اصطلاح آوازی ست که در مجالس لهو و لعب توسط زنان یا مردان اجرا میشود.
محسن رفیعی
حاجی فیروز؛ لکهای سیاه در بهارستان فرهنگ ایرانی
رفیعی نوشت: هر ساله در ایام پایانی سال، شاهد حضور پدیدهای به نام حاجی فیروز هستیم. درماندهای روی سیه کرده و سرخ پوشیده، که دایرهای زنگی را در دست گرفته و با ضرب آهنگ متقاطع آن، اشعاری سخیف را با لهجهای غریب و زبانی الکن میخواند. این موجود ذلیل و متکدی مفلوک، از کدامین تعفنگاه تاریخی سربرآورده و از کدامین زهرآبه فرهنگی مرتزق گردیده است؟
دکتر محسن رفیعی
ضربه بنتن به سیاوش تن از آتش دربرده
وادی داستانسرایی و قهرمان پروری ایران زمین با اندوختهای به وسعت کهکشانی از اسطورههایی بی بدیل، مرعوب سربازی بزک کرده به نام رامبو یا فاحشهای معلوم الحال به اسم مرلین مونرو گردیده است. رستم و توس و نریمان و گیو و گودرز و سیاووش، در قامت تماشاچیهایی الکن و دلگیر و دست و پا بسته، نظاره گر تازش دزدان دریایی کاراییب و اعجاز مضحک بن تن شده اند.
دکتر محسن رفیعی
بایستههای دنیای خرده فرهنگهای بومی
حرفدل که نه، بلکه درد دلیست با دولتمردان مصدر نشین خوش خیال که در تقابل با هجمههای پی در پی کفتاران فرهنگ خوار، دستمال تفرعن در جیب عافیت نهاده و کاسه چه کنم در دست گرفتهاند. خطاب با مسوولانی ست که در هیات مومنان صدبار از یک سوراخ گزیده، در عین شاهدی و تسلیمی، ناظران گذار حالات دشمنان فرهنگ ستیز از تهاجم به شبیخون و از شبیخون به جنگ نرم بوده و هستند.
دکتر محسن رفیعی
رپ، گفتآوازی الکن در نگارستان فرهنگ ملی
رپ، قبای ناموزونی ست بر قامت رعنای زبان فارسی یا کردی یا ترکی یا هر زبان و گویش دیگری که در جغرافیای فرهنگی این سرزمین زیست میکند.