عبدالمجید مبلغی
دکتری علوم سیاسی (اندیشه سیاسی) از دانشگاه تهران دارد و استادیار و عضو هیئتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است.
آخرین مطالب عبدالمجید مبلغی
پرسش از زوایای استعمار معرفتی در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/ بخش اول؛
چرا مدرنیزاسیون پهلوی به بحران هویت انجامید؟
کشورهایی با اندازه متوسط یا دچار استعمار کلاسیک نشدند که تعداد آنها بسیار کم است و عمده آنها مستعمره شدند، یا اگر از استعمار کلاسیک هم رهایی پیدا کردهاند، معمولاً درگیر استعمار نو شدهاند؛ مثل ایران که در آن پهلویها حکومتی دستنشانده شدند. اما استعمار نو یک ویژگی سنخشناسانه و تیپولوژیک بسیار مهم دارد و آن هم این است که از دل استعمار نو، زمینههای استعمار فرانو پدید آمده است.
نقش اندیشههای چپ در تبارشناسی فکری انقلاب اسلامی در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/ بخش دوم؛
چگونه امام خمینی مسیر تاریخ را تغییر داد؟
ایده انقلاب، پیامدِ پذیرش تقدم امر عملی بر امر نظری است. انقلاب به مفهوم مدرن کلمه اینگونه است و خب خود انقلاب نیز پدیدهای مدرن خواهد بود. شما مفهوم ضدیت با امپریالیسم و سرمایهداری را در چپ، بسیار صورتبندی شده دارید. اما این وقتی به جهان شیعی میآید، تبدیل میشود به «مبارزه با ظلم».
مروری بر ساختارهای بازتابدهنده اراده عمومی در جامعه ایرانی در گفتاری از عبدالمجید مبلغی؛
پرسشگری و مسئولیتپذیری راه نجات ماست
از جمله نهادهایی که استعداد ارتباط با عرصه عمومی و تأثیرگذاری بر اراده عمومی را دارند، شوراهای محلی و انجمنهای مردمی هستند. اما باید توجه کنیم که میان «شوراگرایی» و وجوه «بوروکراتیک» جامعه، همواره یک چالش مهم و پایدار وجود داشته است. بروکراسی به دنبال قطعیت و ایجاد روندهای ازپیشتعیینشده است، درحالیکه شوراگرایی به گفتوگو و ایجاد زمینههایی برای اندیشیدنهای تازه تمایل دارد.
نقش اندیشههای چپ در تبارشناسی فکری انقلاب اسلامی در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/ بخش اول؛
«موقعیت نگری» فقه شیعه نباید «چپ نگری» تعبیر شود
اندیشه چپ فیحد ذاته انتقادی (critical) است. یعنی هر زمان که شما به موقعیت نگاه میکنید و از چشمانداز موقعیت به ایده بازمیگردید، نگاه انتقادی دارید. چون نگاه انتقادی، پسینی و منفعلانه (passive) است؛ یعنی ما موقعیت را میبینیم، آن را یک بزنگاه و خاستگاه برای بازگشت به ایده لحاظ میکنیم. در این صورت شما در هوای چپ استنشاق میکنید. این کمک میکند از همان ابتدا بدانیم در چه ابرجهانها و ابرروایتهایی زندگی میکنیم.
میتوان از ایده ایران بهمثابه زبان گفتگو در شرایط بحران سخن به میان آورد؟
یکبار دیگر «ایران» را معنا کنیم
امر ملی، مستقل، منعزل و مجزای از دیگر امور مربوط به ما نیست. امر ملی در کانون آنچه که بهمثابه موقعیتهای دیگر محل مراجعه و موضع دقت ما قرار میگیرد، قرار دارد. این یک امر در واقع در توازی نسبت به امور دیگر نیست؛ این بود و نبود ما بهمثابه ایرانیان است که به اندیشههای دیگر مستظهریم. اگر به اسلام نظر داریم، اگر به آزادی نظر داریم، اگر به عدالت نظر داریم، باید در کُنه پدیدارشناختی آن نظر داشت که ملت ایران و حضور تاریخی ایرانی قرار دارد.
بازخوانی سیره سیاسی امام علی (ع) در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/بخش دوم؛
فقهِ ایرانی، سیاسی است
«مرد سیاسی» با «سیاستمدار» صِرف تفاوت دارد. اکنون ما در جهان «سیاستمدار» داریم، اما «مرد سیاسی» نداریم. مرد سیاسی یعنی کسی که تعهد و مسئولیت دارد. اما درعینحال بیتوجه و ناآگاه نیست و بدون اندیشه و حسابوکتاب عمل نمیکند. یعنی تعهد او عینِ آگاهی و هوشمندی یا همراه با آگاهی و هوشمندی اوست.
بازخوانی سیره سیاسی امام علی (ع) در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/ بخش اول؛
فراسوی سکوت و قیام
کنشِ «کنارهگیری/ مقاومت» با تشکیل حکومت، همبستگی کمتری دارد یا اساساً همبسته نیست؛ اما کنشِ «مبارزه/ مداخله» معطوف به حکومت است. آن کنشِ کنارهگیری، معطوف به تعطیل حکومت است و از دلِ آن، نظریه «تعطیل» برمیآید و بروندادِ اجتماعیِ آن نیز «تعطیلگرایی» است. در حالی که کنشِ مبارزه، معطوف به حکومت است و بروندادِ اجتماعیِ آن نیز «تشکیل حکومت» است.
درنگی در کتاب «ولایتفقیه و مسئله توزیع قدرت و اختیارات در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»؛
ولایتفقیه و چالش توزیع قدرت در قانون اساسی
کتاب دقیقا حول محور یک پرسش همگانی ایستاده است، آنجا که بسیاری بر این باورند که امر شرعی، به فراخور سرشت معرف شرعیت، اساساً حائز امکان، برای انتقال به قانون و در وهلهای پیچیدهتر، به مقوله توزیع قدرت بر پایه قانون نیست؛ یعنی گویی ما با شرایط امتناع دستبهگریبان هستیم.
نشست نقد و بررسی کتاب «آسیبشناسی صداقت کارگزاران سیاسی»/ بخش دوم؛
زبان فارسی و صداقتورزی در ایران معاصر
آزادی بهمثابه کارآمدی است. رابطه آزادی و کارآمدی یک رابطه همافزاست. آزادی باعث کارآمدی میشود و کارآمدی به نوبه خود آزادی را تعمیق میکند. برخی این رابطه را به جای همافزا، حلزونی میدانند.
نقد و بررسی کتاب «آسیبشناسی صداقت کارگزاران سیاسی» با حضور عبدالمجید مبلغی و شریف لکزایی/ بخش اول؛
زبان گفتوگو و بازتولید خیر عمومی
صداقت در عرصه عمومی به معنای تطابق رفتار، کردار و گفتار، با آنچه در حال شکلگیری است، میباشد. صداقت زمانی در عرصه عمومی پدید میآید که فرد، دلمشغول مراعات پیامدهای آن آگاهی باشد که از گفتگوهای آزاد انتقادی به طور مداوم برمیخیزد. این حرف من، محل نزاعی دارد که حالا شاید فرصت نباشد بهصورت تفصیلی بیان کنم، اما به طور خلاصه و در قالب مثالی عرض میکنم.
نسبت تاریخی فقه و سیاست در ایران در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی/ بخش دوم؛
ایرانیان فقه را پرورش دادند
این ایرانیان بودند که فقه را در این معنا گسترش دادند و این امر، عمدتاً هم نزد اهلسنت رخ داد. اصول فقهی که شافعی پیش میکشد از جمله این نشانههاست. ما شیعیان وقتی به دوران امامان مراجعه میکنیم، دستمان میلرزد و زبانمان نمیچرخد که بگوییم آنچه امامان ما میگفتهاند، همین فقه است. یعنی آنچه که شیخ مفید میگوید، مشابه همان چیزی است که امام جعفر صادق (ع) میگوید.
بررسی نسبت تاریخی فقه و سیاست از منظر عبدالمجید مبلغی/ بخش اول؛
«فقه» زیستبوم آگاهی ما ایرانیان است!
در تاریخ ایران، همواره سیاست و دین همزاد بودهاند. شما به هر سو که میروید، میبینید که همیشه از دل سیاست، دیانت درآمده و از دل دیانت، سیاست خارج میشود. این دو هیچگاه در اندیشه ایرانی از هم جدا نشدهاند. حتی وقتی یونانیان به ایران آمدند، آن حکمرانی پسا اسکندر هم یک وجه دینی پیدا کرده بود.
بررسی مناسبات میان فقه و اجتماع در ایران در گفتوگو با عبدالمجید مبلغی؛
عینک شرقشناسی مانع از دیدن بنیادهای فقهی سنت ایرانی شده است
مدعای من این است که سنت ایرانی بر خلاف سنت اروپایی، فلسفه - کلام محور نیست. سنت ایرانی فقه کانون و فقه محور است. این سخن بدین معنا نیست که در سنت ایرانی فلسفه و کلام حضور ندارد. ما در این سنت، ابوعلی سینا و شیخ محمود شبستری و... را نیز داریم. اما وجه زاینده و پردازنده، توشوتوان هویتی و تاریخی آن، قلب تپنده و توانبخش آن از جنس فقه است.