خوانشی تحلیلی از حیات سیاسی آیت‌الله احمد جنتی؛
در روز‌هایی که بر ما گذشت، عالم مجاهد و ثابت قدم آیت‌الله حاج شیخ احمد جنتی، بار دیگر به عنوان یکی از فق‌های شورای نگهبان منصوب شد. این مناسبت موسمی نیک است که حیات سیاسی این روحانی انقلابی، مورد بازخوانی مستند قرار گیرد. در مقال پی آمده، نویسنده درصدد است به چنین خوانشی دست زند.

به گزارش «سدید»؛ در روز‌هایی که بر ما گذشت، عالم مجاهد و ثابت قدم آیت‌الله حاج شیخ احمد جنتی، بار دیگر به عنوان یکی از فق‌های شورای نگهبان منصوب شد. این مناسبت موسمی نیک است که حیات سیاسی این روحانی انقلابی، مورد بازخوانی مستند قرار گیرد. در مقال پی آمده، نویسنده درصدد است به چنین خوانشی دست زند. امید آنکه تاریخ پژوهان انقلاب اسلامی و عموم علاقه‌مندان را مفید و مقبول آید.

درک خفقان دوره رضاخانی
آیت‌الله حاج شیخ احمد جنتی لادانی اصفهانی، تنها فرزند «ملا هاشم» و «فاطمه خانم» در سوم اسفند ۱۳۰۵. ش، در روستای لادان در سه کیلومتری غرب اصفهان به دنیا آمد. پدر ایشان در عین اینکه به تدریس در حوزه علمیه اصفهان می‌پرداخت، محل رجوع و رتق و فتق امور مردم روستای «لادان» نیز بود و در همان حال به کار کشاورزی هم اشتغال داشت. مادر ایشان هم بانویی با دانش قرآنی و به شدت مقید به شرعیات و اهل مراعات آن بود.
آیت‌الله از سن هشت سالگی، به مکتبخانه محله «کوهانستان» رفت و بعد از طی مقدمات، به دلیل نبود مدرسه در محل زندگی‌شان، به حوزه علمیه و مدرسه «جد بزرگ» اصفهان [حوزه‌ای که پدرش در آن تدریس می‌کرد]وارد شد. در حوزه علمیه اصفهان علاوه بر تحصیل نزد پدر، از محضر اساتیدی، چون حجج‌ااسلام: «سید ابوالقاسم هرندی»، «سید محمد هاشمی»، «میرزا محمود معین»، «حیدرعلی صلواتی»، «روح‌الله امامی» و «سید محمدباقر سدهی» و حضرات آیات: «سیدمحمدباقر ابطحی» و «شیخ احمد فیاض» و «حاج شیخ علی مشکاتی» استفاده کرد.
دوره نوجوانی آیت‌الله جنتی مصادف شده بود با دوران اختناق و تعدی رضاخانی! دورانی که پدر با وجود برخورداری از جایگاه استادی در حوزه علمیه، اجازه پوشیدن لباس روحانیت را نداشت و بانوان متدین نیز رعایت حجاب اسلامی را نداشتند. مشاهده فضای خفقان و سیاست‌های دین‌ستیزانه پهلوی اول، ممنوعیت برپایی مجالس مذهبی و عزاداری برای اباعبدالله (ع)، سرکوب‌ها، کشتار‌ها و... در شکل‌گیری شخصیت سیاسی آیت‌الله جنتی تأثیر زیادی داشت. به هر روی در آن شرایط دشوار، ایشان پس از تکمیل دروس سطح حوزه، در سال ۱۳۲۴. ش، یعنی چهار سال بعد از تبعید رضاخان از کشور توسط انگلیسی‌ها برای ادامه تحصیل به قم مهاجرت کرد. (۱)

دوران مبارزه و جهاد
دوران طلبگی آیت‌الله جنتی در قم، با فعالیت‌های جمعیت فدائیان اسلام همزمان شد و مشاهده تفکر و عمل انقلابی آنان نیز در شکل‌گیری روحیه انقلابی ایشان تأثیر گذاشت. اما از ابتدای شروع دوران مبارزه، آیت‌الله جنتی در صف یاران امام خمینی در مبارزه با رژیم پهلوی قرار گرفت، زیرا از آنجا که ایشان از همان سال‌های ورود به قم و تحصیل در حوزه علمیه آن، علاوه بر شرکت در درس‌های آیت‌الله‌العظمی بروجردی، در مدرسه امام خمینی نیز حاضر می‌شد، خیلی سریع به جرگه مبارزان پیوست. چنانچه در خاطرات خود درباره این موضوع گفته‌اند: «ما از آن وقتی که حضرت امام حرکت انقلابی خود را آغاز کردند، روی عشق و علاقه و محبت و ارادتی که به ایشان داشتیم و روی حساب و شناختی که داشتیم [و این]که مدت‌های زیادی در درس ایشان حاضر بودیم و از روحیات و اخلاقیات و بینش ایشان استفاده می‌کردیم، خودمان را موظف دیدیم که تا آنجایی که توان داریم، در این حرکت انجام وظیفه کنیم و بدین جهت از اول به صورت نامنظم و پراکنده، در نشر افکار انقلابی به صورت سخنرانی و منبر‌ها شروع به کار کردیم.»
بی‌تردید ورود به فضای مبارزه، از چشم مأموران امنیتی رژیم پهلوی و ساواک مخفی نمی‌ماند و به همین دلیل ردپای مبارزات و فعالیت‌های آیت‌الله جنتی علاوه بر اسناد اختصاصی مربوط به خودشان، در اسناد مربوط به سایر مبارزان هم فراوان دیده می‌شود. چنانچه در لابه‌لای پرونده اسناد آیت‌الله شهید سیدمحمدرضا سعیدی، اسنادی مربوط به آیت‌الله جنتی وجود دارد. به طورمثال این سند:
«تاریخ ۲ /۶/۱۳۴۸
موضوع: شیخ احمد جنتی فرزند هاشم، شغل واعظ
نامبرده بالا که از روحانیون ناراحت اصفهان معرفی گردیده، در تاریخ ۳۰/۳/۴۸ به تهران آمده و با محمدرضا سعیدی از عناصر ناراحت و مخالف مقیم تهران ملاقات نموده است. ملاحظات: جهت اطلاع و مراقبت از وی و اعلام نتیجه. اصل در پرونده ۱۹۰۴۷ بایگانی است. در پرونده محمدرضا سعیدی بایگانی شود.» (۲)
و یا سندی از ایشان که در کتاب مربوط به اسناد ساواک مرحوم آیت‌الله مشکینی دیده می‌شود و ساواک در آن، ایشان را فردی افراطی و «طرفدار خمینی» معرفی کرده است:
«محترماً به‌استحضار می‌رساند: نامبردگان بالا [آیت‌الله مشکینی و آیت‌الله جنتی]، در تاریخ ۲۴ /۹ /۵۷، پس از شروع ساعات منع عبور و مرور در شهرستان قم از طرف مأموران فرمانداری نظامی قم بازداشت و در بازرسی‌های معموله از آنان، پیش‌نویس اعلامیه مضره دستنویسی که به‌امضای چند نفر از روحانیون سابقه‌دار رسیده، به‌دست آمده است.
سابقه:
۱ ـ علی‌اکبر فیض مشکینی فرزند علی، شغل واعظ: نامبرده بالا یکی از روحانیون افراطی و از طرفداران خمینی می‌باشد که در فعالیت‌های ضد امنیتی و تحریک طلاب علوم دینی و متعصبین مذهبی دخالت داشته که به همین جهت طبق رأی کمیسیون امنیت اجتماعی شهرستان قم در سال ۵۲، به سه سال اقامت اجباری در ماهان کرمان محکوم و سپس محل تبعید وی به کاشمر تغییر داده شده است.
ضمناً یاد شده یکی از امضاکنندگان ذیل تلگرافی که جهت خمینی به فرانسه مخابره شده، بوده است.
۲- احمد جنتی لادانی فرزند هاشم، شغل واعظ: نامبرده بالا یکی از روحانیون بسیار ناراحت و افراطی و از طرفداران خمینی می‌باشد که دارای سوابق ممتد بازداشتی و تبعیدی است. مشارالیه به‌منظور اثبات وفاداری خویش به خمینی و بزرگداشت خاطره ۱۵ خرداد، درصدد فراهم نمودن برنامه‌هایی بوده که به همین سبب در شهرستان قم دستگیر و به مرکز اعزام و برابر قرار تأمین روز ۱۳/۳/۱۳۵۷ بازپرسی شعبه ۱۲ دادستانی ارتش بازداشت و سپس با قرار تبدیل تأمین روز ۵ /۴ /۵۷، از زندان مرخص و جهت وی قرار منع پیگرد صادر گردیده است. رئیس اداره یکم عملیات و بررسی: بهره‌برداری شد. به عرض رسید مقرر فرمودند مشکینی آزاد و جنتی تعقیب شود.» (۳)

فعالیت‌های فرهنگی در دوره تبعید
در سال‌های مبارزه، آیت‌الله جنتی سه بار دستگیر و به زندان رفت و مجموعاً سه ماه زندانی شد. همچنین به مدت سه سال هم به اسدآباد همدان تبعید شد. او در شرایط تبعید نیز دست از مبارزه برنداشت و در قالب فعالیت‌های دینی و فرهنگی، به آگاه ساختن مردم پرداخت. به صورتی که در اسناد ساواک مربوط به استان همدان، اسناد جالبی از فعالیت‌های ایشان دیده می‌شود:
«موضوع: شیخ احمد جنتی لادانی فرزند هاشم، تبعیدی سیاسی. تاریخ: ۲۴/۱۲/۱۳۵۴
نامبرده بالا جلسه‌ای به نام قرائت قرآن تشکیل داده و هر هفته در منزل یکی از افراد مشروحه زیر می‌باشد. ۱- شیخ کاظم حمزه‌ای، شغل طلبه ۲- حاج شیخ حسن مروج، شغل واعظ ۳- روح‌اله صادقی، شغل آموزگار ۴- نوروزعلی نظری، شغل آموزگار ۵- حاجی قربان شعبانی، شغل کاسب ۶- شخصی به‌نام طاهر ۷- ناصر شعبانی، شغل کاسب ۸- قدرت‌اله سالمی، شغل لوکس‌فروش ۹- علی آقا حمزه‌ای، شغل کتابفروش ۱۰- محمدعباس قهرمانی، شغل نماینده... ملی در اسدآباد ۱۱- حاج علی‌اکبر قهرمانی، شغل تاجر ۱۲- حاج ابراهیم قهرمانی، شغل تاجر و عده دیگری که هنوز شناخته نگردیده‌اند.
نظریه یک‌شنبه: ۱- با توجه به دسترسی شنبه به صحت خبر می‌توان اطمینان نمود.
۲- در مورد نفوذ در جلسه و اطلاع از فعل و انفعالاتی که در جلسه موصوف رخ می‌دهد، به همکار آموزش لازم داده شد که نتایج حاصله به موقع اعلام خواهد شد.
۳- تاکنون چندین مرتبه با ژاندارمری در مورد عدم تشکیل اینچنین جلساتی، از طرف یاد شده مکاتبه گردیده و مواردی از دستورالعمل‌های موجود در مورد رفتار با تبعید شدگان یادآور گردیده است که در نتیجه مدتی است یاد شده فوق، از سخنرانی در منبر خودداری، ولی در نماز جماعت شرکت می‌نماید.
۴- در مورد ردیف‌های ۷، ۸، ۹ طی شماره ۹۳۱۳/ ه‍- ۷ /۲ /۵۴، منعکس گردیده است. نظریه چهارشنبه: نظریه یک‌شنبه مورد تأیید می‌باشد.» (۴)

کارگزار ساده‌زیست نظام اسلامی
با پیروزی انقلاب اسلامی، یاران امام عهده گیرِ مسئولیت‌های فراوانی برای برپایی نظام جمهوری اسلامی شدند و همچنین نقش آفرینی‌های مهمی برای ایجاد نهاد‌های انقلابی داشتند. آیت‌الله جنتی هم مانند بسیاری از آنان، در شرایطی که ضدانقلاب با تمام قوا و در عرصه‌های مختلف به جنگ با نظام نوپای جمهوری اسلامی آمده بود، خدمت در بخش‌های مختلف را آغاز کرد. برخی از فعالیت‌ها و مسئولیت‌های ایشان، در عمر چهار دهه‌ای نظام جمهوری اسلامی به شرح زیر است:
«مدیریت در دادگاه‌های انقلاب اسلامی»، «ریاست سازمان تبلیغات اسلامی»، «نمایندگی امام و رهبری در اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزی»، «امامت جمعه موقت شهر‌های قم، کرمانشاه و تهران»، «عضویت در شورای پشتیبانی جنگ»، «عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام»، «چند دوره نمایندگی در مجلس خبرگان»، «نمایندگی مقام معظم رهبری در کمک‌رسانی به مردم جنگ‌زده بوسنی و هرزگوین»، «عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی» و.
اما یکی از مسئولیت‌های مهم آیت الله جنتی، عضویت در شورای نگهبان قانون اساسی، از نخستین روز‌های تشکیل این نهاد مهم به شمار می‌رود. نهادی که وظیفه پاسداری و نگهبانی از وجه اسلامیت نظام و قانون اساسی را بر عهده دارد. در واقع ایشان با سابقه‌ترین عضو فق‌های شورای نگهبان است و پس از منصوب شدن از سوی امام خمینی در اسفند ۱۳۵۸، در تمام ادوار شورای نگهبان تا به امروز حضور داشته است. (۵)
با این همه از ویژگی‌های برجسته آیت‌الله جنتی آن است که به رغم عهده‌داری مسئولیت‌های گوناگون در نظام جمهوری اسلامی، هیچ‌گاه از مشی طلبگی خویش دور نشده و به شدت ساده‌زیست است. ایشان در دهه ۳۰، به قم مهاجرت کرد و در سال ۱۳۴۴. ش، در خیابان صدوق این شهر، خانه‌ای به بهای ۱۳هزار تومان خریداری کرد که تا هم‌اکنون نیز متعلق به ایشان بوده و هنگام حضور در قم در آن سکونت می‌یابد. از داشتن وسایل تجملاتی در زندگی شخصی و خانه و حتی دفتر کار خود به شدت پرهیز دارد و از خودرو ایرانی و معمولی استفاده می‌کند. همین مشی و تفکر باعث شده که آیت الله جنتی به مناسبت‌های گوناگون از جمله خطبه‌های نمازجمعه و مصاحبه‌ها، مردم و مسئولان را به ساده‌زیستی و دوری از تجملات دعوت کند. ایشان، اما در سخنرانی‌های خویش، روحانیت را نیز از اشرافی‌گری نهی کرده و به آن‌ها برای تجمل‌گرایی و دنیاپرستی هشدار می‌دهد. به عنوان نمونه آیت‌الله در جمع مسئولان دفاتر نمایندگان سپاه پاسداران، ضمن انتقاد تند از اشرافی‌گری برخی روحانیون اظهار داشت: «یک روحانی، زمانی می‌تواند دارای نفوذ کلام و تأثیر در میان مردم و نفوس جامعه باشد که خودش سالم باشد. سالم بودن هم در درجه اول، با ساده‌زیستی همراه با ایمان و اخلاص شکل می‌گیرد... ما الان گرفتار افرادی هستیم که یا در لباس روحانیت یا خارج از لباس روحانیت، تشریفاتی هستند، یعنی خانه اشرافی، ماشین اشرافی، دارایی‌های زیاد، ثروت‌های کلان و امثال این‌ها ایمان مردم را متزلزل می‌کند.»
به هر روی ساده‌زیستی آیت‌الله تا بدان سان عیان است که حتی پایگاه‌های خبری ضدانقلاب خارجی و سایت‌های اصلاح‌طلب و مخالف وی نیز هماره به آن اذعان دارند و کتمانش نکرده‌اند. می‌توان گفت زندگی ساده ایشان، باید الگویی برای همه مسئولان نظام جمهوری اسلامی، در نحوه استفاده از بیت‌المال و دوری از دنیاطلبی باشد. (۶)

فرزندان آیت‌الله جنتی
خداوند به آیت‌الله جنتی و همسرش مرحومه صدیقه مظاهری (جان نثاری)، چهار فرزند عطا کرد:
۱- حسین جنتی که عضو سازمان مجاهدین خلق بود و در سال ۶۱، در درگیری‌های مسلحانه منافقین با نظام کشته شد. آیت‌الله جنتی بعد از پیروزی انقلاب و بعد از زاویه گرفتن سازمان مجاهدین خلق با نظام و امام، پسرش حسین را به خاطر عضویت در این سازمان، طرد کرده بود. حسین فرزند پسری داشت به نام محسن که بعد از مرگ پدر و تحت تربیت پدربزرگش (آیت‌الله جنتی)، رشد یافت و از اعضای فعال بسیج بود. اما ۱۵ سال بعد، در حالی‌که در مأموریت بسیج مشغول گشت‌زنی بود، در یک تصادف از دنیا رفت.
۲- محمد جنتی که در سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت دارد. وی سعی می‌کند مواضع سیاسی آشکاری نداشته باشد و همچنین از حضور در رسانه‌ها ابا دارد.
۳- علی جنتی که به گروه موسوم به کارگزاران سازندگی گرایش دارد و اصلاح‌طلب محسوب می‌شود. او در دهه ۶۰ و ۷۰، به ترتیب استاندار خوزستان و خراسان شد. در زمان استانداری او در خراسان بود که ناآرامی‌های حاشیه‌نشینان شهر مشهد، در سال ۱۳۷۱ رخ داد. او در دولت حسن روحانی، مدتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. دورانی که با حاشیه‌های فراوان طی شد. جالب است که آیت‌الله جنتی، از منتقدان مواضع و عملکرد پسرش در دوره ریاست بر وزارت ارشاد محسوب می‌شد.
۴- حسن جنتی که نجار و ساکن اصفهان است.
آیت‌الله جنتی «حسن» را بیش از بقیه فرزندانش دوست دارد و درآمد او را از حلال‌ترین درآمد‌ها می‌داند. (۷)

کلام آخر
صراحت لهجه و پایداری بر اصول نظام، در مشی فکری و عملی و همچنین عملکرد انقلابی در شورای نگهبان باعث شده که آیت‌الله جنتی در طول چهار دهه گذشته، مورد هجمه و تهدید دشمنان نظام از یکسو و عناصر غربگرا از سوی دیگر قرار گیرد. این دشمنی تا بدان پایه پیش رفته است که هجمه و انتشار مطالب هجوآمیز علیه ایشان در رسانه‌هایی چون: رادیوفردا، بی‌بی‌سی فارسی، اینترنشنال و... اصلاً امر عجیبی قلمداد شود. اما از آنجایی این هجمه عجیب می‌شود که از سوی کانون‌های تبلیغی داخلی - عمدتاً غربگرا و زاویه‌دار با آرمان‌های امام- علیه ایشان انجام می‌گیرد. گاهی این هجوم، کاملاً جنبه توهین به خویش می‌گیرد. به طور مثال عطاءالله مهاجرانی- وزیر ارشاد دولت اصلاحات- بعد از فرار از ایران رمانی نوشت به نام «بهشت خاکستری» و با طراحی شخصیتی در رمانش به نام «جنت ساز»، به هجو روحانیت و شخص آیت‌الله جنتی پرداخت. همچنین با شروع فتنه ۸۸ و در مقابل ابراز مواضع انقلابی و دفاع همه جانبه آیت‌الله جنتی از رهبری و نظام، هجمه سران فتنه و طرفداران آن‌ها به ایشان، چند برابر شد! نامه‌های توهین آمیز شیخ مهدی کروبی به آیت‌الله جنتی، از شروع قضایای فتنه ۸۸ تا به امروز، از جمله این هجمه‌هاست. البته این رویکرد دشمنان ضدانقلاب و سیاسیون منتقد داخلی، از طرف آیت‌الله جنتی، با بی‌اعتنایی کامل مواجه شده و تأثیری بر مواضع اصولی وی، به ویژه در تصمیم‌گیری‌های مهم او در شورای نگهبان نداشته است. این پیر جوان دل پس از دریافت این خبر که از سوی وزارت خزانه‌داری امریکا به‌دلیل «جلوگیری از انتخابات آزاد» تحریم شده است، با زبانی طنز اظهار داشت: «اگر امریکا پول یا تملکاتی متعلق به ایشان را در خارج از کشور پیدا کرد، حتماً اقدام به مصادره‌اش بکند!...»

منابع:
۱- مرکز اسناد انقلاب اسلامی، «آیت‌الله احمد جنتی به روایت اسناد ساواک»، چاپ اول ۱۳۹۸. ش، فصل اول (از تولد تا شهریور ۱۳۲۰)
۲- مرکز بررسی اسناد تاریخی، «شهید آیت‌الله سیدمحمدرضا سعیدی به روایت اسناد ساواک»، وزارت اطلاعات، چاپ اول ۱۳۷۶. ش، ص ۳۴۲،
۳- مرکز بررسی اسناد تاریخی، «آیت‌الله‌العظمی علی‌اکبر فیض مشکینی به روایت اسناد ساواک»، نشر مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، چاپ اول ۱۳۹۳. ش، ص ۴۲۰،
۴- مرکز بررسی اسناد تاریخی، «انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک» - روزشمار استان همدان- جلد دوم، نشر وزارت اطلاعات و چنار، ص ۸۹،
۵- سایت شورای نگهبان
۶- سایت روزنامه دنیای اقتصاد
۷- سایت روزنامه انتخاب

 

انتهای پیام/

منبع: جوان
ارسال نظر
captcha

پیامبر (ص) چه نوع رابطه عالمان و حکومت را نکوهش کردند؟

مهمترین چالش حوزه‌های علمیه کاربردی کردن معارف دین است

بررسی فرضیه داروین در قرآن کریم

هر دینداری باید بداند آینده حتما در اختیار صالحان است

امتداد فلسفه در جامعه باعث تحقق انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی شد

اخلاق جزو شاخصه‌های اصلی انقلاب اسلامی است

قرآن در تمامی مراحل نزول معصوم است

خشونت بی‌پایان دشمن علیه مومنان

امروزه همه مخالفان دست در دست هم، نقشه براندازی جمهوری اسلامی را کشیده اند

همه سلفی‌ها تحت تأثیر ابن تیمیه هستند

«بی فرهنگی»یکی از تبعات تنفس در فضای لیبرالیستی است

درس‌هایی که از مشورت‌خواهی خلیفه دوم از امام علی (ع) می‌توان آموخت

انقلابی در کار نیست

گشایش در زندگی و نزول نعمت در گرو چه چیزی است؟

عذاب اخروی مقتضای حکمت الهی است

فتنه تکانه‌های شدید اجتماعی

بسیاری از حرف‌های حق را باید از زبان زنان بگوییم و بشنویم

برای نقد باید اندیشه افراد را درست فهمید

غیظ؛ خشم کشنده

نقش روحانیت و علمای شیعه در انقلاب مشروطه

پرونده ها