نو اندیشی دینی

نواندیش دینی می‌گوید این نگرانی و خوانش شما، متعلق به سنت‌گرایان اسلام سیاسی است که اگر از این نگرانی بیرون بیایند، این‌گونه نمی‌بینند. نواندیشی دینی نمی‌خواهد همه اسلام را از دست بدهد. او قائل به وجود یک جوهره اخلاقی است و آن هم اسلام معرفت اندیش است. نواندیش دینی دست شما را گرفته و به فضای دیگری می‌برد. شما وقتی در یک ایستادنگاهی هستید که قدرت بروکراتیک در دست شماست، طبیعی است که می‌خواهید آن دیگری را در نزد طرف‌داران خود بسیج کنید.

در دوره عباسی در دوران امپراطوری اسلامی سه فرهنگ وجود داشت. حوزه لشکر در دست ترک‌ها بود. حوزه دیوان‌سالاری دست ایرانیان بود و حوزه امارت و قدرت در دست عرب‌ها قرار داشت. این سه زبان و قومیت، آهسته‌آهسته خود را بازتولید کرده و سه خوانش از اسلام درست کردند. اکنون نیز اگر به ترکیه بروید، خوانش ترک‌ها و علمای آنها از اسلام با خوانش علمای عربی منطقه حجاز فرق می‌کند. همچنین با خوانش ایرانی‌ها و شیعیان نیز متفاوت است.