راهی جز فروپاشی صهیونیسم وجود ندارد
گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ «ایلان پاپه» [1] - مورخ اسرائیلی و یکی از شناخته‌شده‌ترین تاریخ‌پژوهان جهان در حوزه فلسطین - در تازه‌ترین کتاب خود با عنوان «اسرائیل در آستانه فروپاشی» [2] وعده فروپاشی رژیم صهیونیستی را داده است. وی در مصاحبه‌ای با «تئون دومینیکوس» [3] - خبرنگار هلندی وب‌سایت «Jacobin» - تأکید می‌کند که شکاف‌های اجتماعی در این رژیم، هر روز عمیق‌تر و گسترده‌تر می‌شوند و این نشان می‌دهد که پروژه صهیونیستی سرانجام به شکست خواهد انجامید. به گفته وی، سرکوب و آواره‌سازی فلسطینیان با ماهیت و هسته اصلی صهیونیسم پیوند خورده و انتخابات و جابه‌جایی دولت‌ها نمی‌تواند تغییری در این واقعیت ایجاد کند. او در این گفتوگو توضیح می‌دهد که از نظر وی، هیچ راه‌حل دیگری جز ایجاد یک فلسطین استعمارزدایی‌شده با حقوق برابر برای همه ساکنان سرزمین فلسطین در میان رود اردن و دریای مدیترانه وجود ندارد.
فریبی به نام راه‌حل دو دولتی
شما در نوشته‌های خود از اصطلاح موسوم به «دکترین صلح» استفاده می‌کنید. منظورتان از این مفهوم چیست؟
ایلان پاپه: دکترین صلح به مجموعه‌ای از باورها و مفروضات اشاره دارد که نهادها و افرادی که روند موسوم به «صلح» را شکل داده‌اند، بر اساس آن عمل می‌کنند. این رویکرد احتمالاً از پایان قیمومیت بریتانیا بر فلسطین آغاز شد، اما قطعاً از زمانی که پس از جنگ ژوئن ۱۹۶۷، آمریکایی‌ها نقش میانجی را بر عهده گرفتند، شکل مشخص‌تری پیدا کرد. این رویکرد بر مفروضاتی استوار است که همچون اصولی تغییرناپذیر، شبیه به تعالیم یک آیین مذهبی یا کتابی مقدس با آنها برخورد می‌شود و هیچ‌کس از آنها تخطی نمی‌کند؛ این در حالی است که واقعیت نشان می‌دهد این مفروضات هیچ مبنای درستی ندارند.
من معتقدم آنچه امروز در فلسطین شاهد آن هستیم، ریشه در همان پروژه صهیونیستی دارد که در اواخر قرن نوزدهم در این سرزمین شکل گرفت.
استدلال من این است: الگویی که این مفروضات بر اساس آن شکل گرفته‌اند، نه از درک عمیق منطقه یا تاریخ فلسطین و اسرائیل، بلکه از دنیای تجارت و کسب‌وکار سرچشمه گرفته است. این الگو عمدتاً تحت‌تأثیر مفاهیمی مانند «موازنه قوا» و مدیریت یک مناقشه در سطحی کنترل‌شده و با شدت پایین یا به تعبیر خود آنها «تنظیم و مهار مناقشه» قرار داشته است. آنها برای توصیف این رویکرد از اصطلاحات مختلفی استفاده می‌کردند، اما در نهایت معتقد بودند که هیچ مناقشه‌ای را نمی‌توان حل کرد و تنها کاری که می‌توان انجام داد، مهار و کنترل آن است.
بدترین جنبه این دکترین، آن است که چون بر اساس مفهوم «موازنه قوا» شکل گرفته، طرف ضعیف‌تر (از نگاه میانجی) اهمیت کمتری نسبت به طرف قدرتمندتر دارد. همچنین بر اساس این رویکرد، وظیفه میانجی این است که طرف ضعیف‌تر را متقاعد کند با خواسته‌های طرف قدرتمندتر موافقت کند؛ زیرا در غیر این صورت، نتیجه نهایی باز هم به زیان طرف ضعیف‌تر خواهد بود. این رویکرد در قالب راه‌حل دو دولتی نمود پیدا کرد؛ راه‌حلی که بر اساس آن، دولت فلسطین باید غیرنظامی، بسیار کوچک و پراکنده باشد و از نظر اقتصادی و نظامی تحت کنترل اسرائیل قرار گیرد.
علاوه بر این، مفروضات دیگری نیز درباره مسئله آوارگان، وضعیت بیت‌المقدس و شهرک‌های یهودی‌نشین وجود دارد که همگی بخشی از همین دکترین هستند. این رویکرد به هیچ شکل نتوانسته واقعیت موجود را تغییر دهد، اما همچنان از حمایت بیشتر دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی برخوردار است. البته برخی سیاست‌مداران فلسطینی نیز از این دکترین حمایت می‌کنند؛ از جمله کسانی که در ساختار پارلمانی اسرائیل حضور دارند و همچنین افرادی که بخشی از تشکیلات خودگردان فلسطین در رام‌الله هستند.
آیا شما اشاره به راه‌حل دو دولتی را نوعی فریبکاری می‌دانید؟
ایلان پاپه: فکر می‌کنم موضوع کمی پیچیده‌تر از این است. برخی افراد واقعاً از این راه‌حل حمایت می‌کنند و معتقدند این تنها راه‌حل ممکن است. برخی دیگر نیز اگر فلسطینی باشند، بر این باورند که راه‌حل دو دولتی، راه‌حلی موقت است و برای رسیدن به آزادی کامل باید از این مرحله عبور کرد. اما برای بیشتر اسرائیلی‌ها و نه همه آنها، بلکه اکثریت کسانی که برای تحقق راه‌حل دو دولتی تلاش می‌کردند و همچنین شمار زیادی از آمریکایی‌ها، این رویکرد تا حدودی نوعی فریبکاری بود. از نظر آنها، مهم‌ترین مقطع برای تحقق راه‌حل دو دولتی، زمان امضای توافق‌نامه‌های اسلو بود؛ توافقی که در واقع شکل دیگری از اشغالگری بود، نه تلاشی واقعی برای آشتی و مصالحه.
این ایده که بتوان برخلاف خواست فلسطینیان، یک دولت یهودی و اروپایی را در قلب جهان عرب به آنها تحمیل کرد، هرگز بدون توسل به خشونت گسترده و ائتلاف‌های شوم امکان تحقق نداشت.
بنابراین، گاهی نیت‌ها صادقانه بود. اما نتیجه که مهم‌ترین مسئله است، نه‌تنها عدم تحقق راه‌حل دو دولتی بود، بلکه تلاش‌ها برای دستیابی به آن، در میان فلسطینیان کرانه باختری و نوار غزه، این امید را ایجاد کرد که اشغالگری بالاخره روزی پایان خواهد یافت. آنها به‌تدریج دریافتند که چنین اتفاقی نخواهد افتاد. به آنها امید داده شد، اما این امید در هم شکسته شد. بنابراین، جای تعجب نیست که دو خیزش فلسطینی در سال‌های ۱۹۸۷ و ۲۰۰۰ و همچنین سومین خیزش که در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ رخ داد، تحت‌تأثیر فریبکاری‌های جامعه بین‌المللی و میانجی‌های بین‌المللی شکل گرفتند. این بازیگران، امیدهای واهی به تغییر ایجاد کردند، اما فلسطینیان هر بار فهمیدند که نه‌تنها این امیدها محقق نشده‌اند، بلکه شرایط زندگی روزمره آنها نیز به‌مراتب بدتر شده است؛ از جمله از نظر کیفیت زندگی، آزادی در رفت‌وآمد، گسترش شهرک‌های اسرائیلی و سیاست‌های کلی اسرائیل.
در مقابله با اسرائیل باید عمل‌گرا بود
مردم هلند برای کمک به پایان‌دادن اشغال فلسطین و نسل‌کشی فلسطینیان چه اقداماتی می‌توانند انجام دهد؟
ایلان پاپه: بسیاری از مردم هلند، همانند شهروندان کشورهای دیگر جهان، در واکنش به تحولات نوار غزه به حرکت درآمدند و به اعضای باسابقه جنبش همبستگی بین‌المللی با فلسطین پیوستند. در این زمینه دو مطالبه مشخص وجود دارد. نخست، تحریم اسرائیل با این امید که دولت‌ها نیز تحریم‌هایی علیه این دولت اعمال کنند. دوم، دولت‌ها باید به‌طورکلی سیاست خود را از میانجیگری به سمت دفاع از فلسطینیان تغییر دهند. با تمام احترامی که برای تلاش‌ها و تعهد گسترده بسیاری از افراد قائلم، باید بگویم که هیچ‌یک از این اقدامات به تغییر سیاست‌های اسرائیل منجر نشده است. اسرائیل نه نسل‌کشی در غزه را متوقف کرده، نه به پاک‌سازی قومی در کرانه باختری پایان داده و نه از سیاست آپارتاید علیه اقلیت فلسطینی در داخل اسرائیل دست کشیده است. چه باید کرد؟ باید اقدامات بیشتری انجام شود و میزان تلاش‌ها را سه برابر کرد. اقدامات انجام‌شده ارزشمند هستند، اما هنوز نتایج موردانتظار را به همراه نداشته‌اند.
توازن قوا در میدان و فقدان رهبری روشن فلسطینی و چشم‌اندازی مشخص، باعث شده است که این تلاش‌ها کمتر از ظرفیت واقعی خود اثربخش باشند. البته در حال حاضر نمی‌توان توازن قوا را مستقیماً تغییر داد؛ زیرا اسرائیل از برتری نظامی برخوردار است. اما می‌توان از فلسطینیان خواست چشم‌انداز روشن‌تری ارائه دهند تا جنبش همبستگی بین‌المللی بتواند مطالبات مشخص‌تری را از دولت‌ها مطرح کند. این نکته را نیز با احتیاط فراوان مطرح می‌کنم؛ زیرا بسیاری از افراد، تلاش‌های زیادی انجام می‌دهند و گاهی به بهای از دست دادن موقعیت اجتماعی یا آزادی خود، هزینه می‌پردازند.
شمار زیادی از مردم جهان دریافتند که مسئله به یک دولت مشخص در اسرائیل مربوط نمی‌شود، بلکه این جنایت‌ها و وحشیگری‌ها نتیجه خود پروژه صهیونیستی است.
باید گاهی در برخورد با دولت‌ها و وزارتخانه‌های امور خارجه، رویکردی کمتر آرمان‌گرایانه و بیشتر عمل‌گرایانه‌تر در پیش گرفت تا آنها دست‌کم بخشی از سیاست‌های خود را تغییر دهند؛ بدون آنکه انتظار داشته باشیم این سیاست‌ها به طور بنیادین دگرگون شوند. برای مثال، اگر بتوانیم اتحادیه اروپا را متقاعد کنیم که نیمی از تحریم‌هایی را علیه اسرائیل اعمال کند که پس از حمله روسیه به اوکراین علیه مسکو وضع کرد، جان هزاران فلسطینی نجات پیدا خواهد کرد. چنین اقدامی همه مشکلات را حل نمی‌کند، اما اگر بتوانیم یوفا را متقاعد کنیم که اسرائیل را از رقابت‌های فوتبال محروم کند، دستاورد بسیار بزرگی خواهد بود. این اقدام تأثیر قابل‌توجهی بر جامعه اسرائیل خواهد گذاشت و به اعتقاد من، می‌تواند روندی از تغییرات را آغاز کند که به توقف خشونت علیه فلسطینیان بینجامد.
به اقداماتی که حزب سبزها در بریتانیا انجام داده است، توجه کنید. یکی از اهداف ما این است که محور بحث را از انتقاد از دولت اسرائیل به انتقاد از صهیونیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی تغییر دهیم. البته این کار دشوارتر است و هزینه‌های خود را دارد. کافی است به واکنش‌های وحشتناکی که علیه حزب سبزها صورت گرفته است، توجه کنید. در نهایت، این رویکرد نتایج مثبتی به همراه دارد.
شما سه مؤلفه برای عدالت انتقالی و عدالت ترمیمی مطرح می‌کنید: به‌رسمیت‌شناختن، پاسخ‌گویی و پذیرش. این سه مؤلفه در فلسطین چه شکلی پیدا می‌کنند؟
ایلان پاپه: نخستین گام برای اسرائیلی‌ها این است که بپذیرند صهیونیسم ذاتاً یک پروژه سیاسی خشونت‌آمیز است و نکبت - یعنی آواره‌سازی و اخراج فلسطینیان - تا به امروز ادامه دارد. اگر جامعه اسرائیل آنچه به نام این کشور انجام شده و همچنان در حال وقوع است را به رسمیت نشناسد، احساس مسئولیت نیز در آن شکل نخواهد گرفت. در عمل، اسرائیل باید به این کار وادار شود. این اتفاق نه از تمایل یهودیان اسرائیلی به آشتی، بلکه از این درک ناشی خواهد شد که اگر چنین کاری نکنند، بهای سنگینی خواهند پرداخت. با این حال، ما هنوز به این مرحله نرسیده‌ایم. دیگران نیز باید این فرایند را طی کنند؛ برای مثال، اروپا باید نقش خود را در شکل‌گیری این پروژه و رنج و مصیبت فلسطینیان به رسمیت بشناسد. پاسخ‌گو بودن نیز دست‌کم در شرایط کنونی به معنای دفاع از فلسطینیان است. همین انتظار را می‌توان از ایالات متحده و شرکت‌های چندملیتی داشت که بخشی از ائتلاف حامی اسرائیل هستند.
این گام‌های ضروری باید از سوی اسرائیل برداشته شوند؛ چه از طریق اعمال فشار و اجبار و چه از راه‌های دیگر. البته بعید می‌دانم راه دوم به‌زودی اتفاق بیفتد. در آن صورت، میلیون‌ها یهودی که اکنون در اسرائیل زندگی می‌کنند، می‌توانند امیدوار باشند که فلسطینیان و جهان عرب آنها را به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از واقعیت موجود بپذیرند. فکر نمی‌کنم آنها در مقام یک جنبش شهرک‌نشین، جنبش صهیونیستی یا یک دولت آپارتاید پذیرفته شوند؛ اما قطعاً می‌توانند به‌عنوان شهروندان یک دولت دموکراتیک یا اعضای یک جامعه قومی - فرهنگی مورد پذیرش قرار گیرند.
اسرائیل صرف‌نظر از نتیجه انتخابات، همچنان یک دولت آپارتاید است؛ دولتی نژادپرست و افراط‌گرا که اگر متوقف نشود یا با اعمال تحریم‌ها مهار نگردد، تحت زمام‌داری هر دولتی که باشد، همان سیاست‌ها را در قبال فلسطینیان ادامه خواهد داد.
با این حال، تأکید می‌کنم که چنین پذیرشی خودبه‌خود اتفاق نخواهد افتاد. این بر عهده خود فلسطینیان است که در چارچوب چشم‌اندازشان برای آینده فلسطینی آزادشده یا استعمارزدایی‌شده، درباره این مسئله تصمیم بگیرند. کاملاً قابل درک است که آنها در شرایط کنونی چنین تصمیمی نگیرند. موجودیتشان در معرض تهدید است و فوریت پرداختن به این پرسش را احساس نمی‌کنند. اما در نهایت، اگر از منظر راهبردی و بلندمدت به موضوع نگاه کنیم، فلسطینیان باید موضع خود را در قبال این مسئله مشخص کنند.
انتخابات چیزی را عوض نمی‌کند
آیا انتخابات پارلمانی در اسرائیل می‌تواند نقشی در آزادسازی فلسطین داشته باشد؟
ایلان پاپه: این انتخابات ثابت می‌کند که اسرائیل همچنان بر همان مسیری پافشاری می‌کند که به نسل‌کشی در غزه، سیاست پاک‌سازی قومی در کرانه باختری، بدرفتاری با فلسطینیان در داخل اسرائیل و امتناع از به‌رسمیت‌شناختن حق بازگشت آوارگان فلسطینی منجر شده است. این انتخابات ثابت خواهد کرد که اسرائیل، صرف‌نظر از نتیجه انتخابات، همچنان یک دولت آپارتاید است؛ دولتی نژادپرست و افراط‌گرا که اگر متوقف نشود یا با اعمال تحریم‌ها مهار نگردد، تحت هر دولتی همان سیاست‌ها را در قبال فلسطینیان ادامه خواهد داد. در بلندمدت، منطقه و جامعه بین‌المللی این انتخابات را به‌عنوان یکی از نشانه‌های این واقعیت به خاطر خواهند سپرد که امید آنها به ایجاد تغییرات درونی در اسرائیل محقق نخواهد شد و آنها باید پیامدهای این مسئله را برای سیاست‌ها و رویکرد خود مورد بازنگری قرار دهند.
تابستان گذشته، کتابی از همکار مورخ شما - «عمر بارتوف» - [4] با عنوان «اسرائیل؛ چه چیزی اشتباه پیش رفت؟» [5] منتشر شد. در این کتاب، این ایده مطرح می‌شود که آنچه امروز شاهد آن هستیم، انحراف از ایده‌ای است که در ابتدا خیرخواهانه یا مثبت بوده است. من تصور می‌کنم شما با این دیدگاه مخالف باشید.
ایلان پاپه: دقیقاً همین‌طور است. من معتقدم آنچه امروز در فلسطین شاهد آن هستیم، ریشه در همان پروژه صهیونیستی دارد که در اواخر قرن نوزدهم در این سرزمین شکل گرفت. این ایده که بتوان برخلاف خواست فلسطینیان، یک دولت یهودی و اروپایی را در قلب جهان عرب به آنها تحمیل کرد، هرگز بدون توسل به خشونت گسترده و ائتلاف‌های شوم امکان تحقق نداشت. این پروژه تا به امروز به حیات خود ادامه داده است، اما جای تعجب نیست که حتی خود اسرائیلی‌ها نیز درباره پایداری بلندمدت آن تردید دارند. مشکل در بنیان و اساس شکل‌گیری دولت نهفته است. این یک توهم بود که تصور می‌شد صهیونیست‌های لیبرال می‌توانند امیدی برای صلح و آشتی باشند. این تصور ناشی از درک نادرست اهداف واقعی آنها بود. در واقع، آنها امیدوار بودند فلسطینیان به زندگی به‌عنوان شهروندان درجه دوم اسرائیل یا زندانیانی در دو منطقه محصور مثلاً خودمختار رضایت دهند؛ دو منطقه‌ای که اسرائیل پس از سال ۱۹۶۷ به فلسطینیان پیشنهاد کرده بود.
صهیونیسم در تمام اشکال خود، چیزی فراتر از این برای ارائه به فلسطینیان نداشت؛ زیرا به محض آنکه حقوق و امتیازات بیشتری به فلسطینیان بدهد، دیگر نمی‌توان آن را یک ایدئولوژی صهیونیستی دانست. بنابراین، مشکل از همان ابتدا وجود داشته است. البته روش‌ها به‌تدریج خشن‌تر و افراطی‌تر شده‌اند که این مسئله ناشی از نیروهای سیاسی است که اکنون بر سیاست اسرائیل مسلط هستند. آنها امروز از تاکتیک‌های متفاوت و جدیدی استفاده می‌کنند، اما هدف، همچنان همان هدف قبلی است. این تاکتیک‌ها قطعاً خشونت‌آمیزتر شده‌اند؛ اما دلیل آن، این است که از نگاه اسرائیل، «روش‌های کمتر خشونت‌آمیز» نتوانستند اهداف پروژه صهیونیستی را محقق کنند؛ بنابراین، خشونتی که امروز شاهد آن هستیم، نشانه و معلول این مشکل است، نه منشأ و ریشه آن.
آیا فکر می‌کنید اسرائیل به‌عنوان یک دولت آپارتاید، یهودیان سراسر جهان را در معرض خطر قرار می‌دهد و ادعای این رژیم مبنی بر نمایندگی یهودیان جهان، به افزایش یهودستیزی دامن می‌زند؟
در بلندمدت، منطقه و جامعه بین‌المللی این انتخابات را به‌عنوان یکی از نشانه‌های این واقعیت به خاطر خواهند سپرد که امید آنها به ایجاد تغییرات درونی در اسرائیل محقق نخواهد شد و آنها باید پیامدهای این مسئله را برای سیاست‌ها و رویکرد خود مورد بازنگری قرار دهند.
ایلان پاپه: این تحلیل، کاملاً منطقی است. من فکر می‌کنم اسرائیل - چه یهودیان سراسر جهان بخواهند و چه نخواهند - آنها را با صهیونیسم یکی می‌داند و برخی از خود یهودیان نیز خود را با صهیونیسم یکی می‌دانند. تا پیش از سال ۱۹۶۷، صهیونیسم به احتمال زیاد برای بیشتر مردم جهان به معنای حق تعیین سرنوشت برای ملت یهود بود. در آن زمان، اسرائیل یک دموکراسی تلقی می‌شد و برخی حتی آن را تنها دموکراسی خاورمیانه می‌دانستند. همین تصویر باعث می‌شد حمایت گاه بی‌قیدوشرط جوامع یهودی از اسرائیل، مشکلات چندانی برای آنها ایجاد نکند. حتی این وضعیت به اسرائیل امکان می‌داد که آنها را در شمار شهروندان خود به حساب بیاورد؛ حتی اگر قصد زندگی در اسرائیل را نداشتند. اما طبق قانون سال ۱۹۵۰ اسرائیل، به‌عنوان یهودی از حق دریافت گذرنامه برخوردار بودند.
بااین‌حال، هرچه مردم جهان بیشتر درباره سرکوب، استعمار، تخریب خانه‌ها، بازداشت و زندانی‌کردن فلسطینیان بدون محاکمه، اعدام‌ها و بدرفتاری‌های روزمره با آنها آگاهی پیدا کردند، هم‌ذات‌پنداری جوامع یهودی با اسرائیل دشوارتر شد. آنها تلاش کردند با اعلام مخالفت خود با یک سیاست مشخص اسرائیل یا یک دولت خاص، راهی برای خروج از این وضعیت پیدا کنند. اما در این میان، آگاهی و اطلاعات مردم جهان افزایش یافته بود و من فکر می‌کنم شمار زیادی از مردم دریافتند که مسئله به یک دولت مشخص مربوط نمی‌شود، بلکه این جنایت‌ها و وحشیگری‌ها، نتیجه خود پروژه صهیونیستی است. برای کسانی که سیاست‌های اسرائیل را رد می‌کردند و فلسطین را مهم‌ترین و نمادین‌ترین بی‌عدالتی دوران ما می‌دانستند، همه اعضای جوامع یهودی و حتی آنهایی که فعالانه از اسرائیل حمایت نمی‌کردند، با آن بی‌عدالتی پیوند خورده بودند. بنابراین، جای تعجب نیست که مردم زندگی یهودیان و هویت یهودی را با اقدامات اسرائیل یکی دانستند.
من فکر می‌کنم این برداشت اشتباه است. اما مسئولیت آن بر عهده اسرائیل است؛ دولتی که از یهودستیزی به‌عنوان سلاحی برای سرکوب انتقادها از دولت اسرائیل استفاده کرد و یهودیان را - چه خودشان بخواهند و چه نخواهند - با اسرائیل و صهیونیسم یکی دانست. این مسئله روابط برخی جوامع یهودی با کشورهای محل زندگی‌شان را تیره‌تر کرده است. همچنین نباید فراموش کرد که اسرائیل ناامن‌ترین مکان برای یهودیان در جهان است؛ تنها جایی که پس از هولوکاست، شمار زیادی از یهودیان در آن کشته شده‌اند، اسرائیل است. بنابراین، این پرسش مطرح است که آیا اسرائیل واقعاً پناهگاهی امن برای یهودیان است یا برعکس، به شکل‌گیری روابطی مسئله‌سازتر میان یهودیان و جوامع خودشان منجر می‌شود. البته یهودستیزی پیش از ظهور صهیونیسم نیز وجود داشت و صرفاً محصول صهیونیسم نیست. اما تردیدی نیست که صهیونیسم به سود یهودستیزی تمام می‌شود. در این باره هیچ شکی وجود ندارد.
https://jacobin.nl/ilan-pappe-deze-verkiezingen-zullen-bewijzen-dat-israel-een-apartheidsstaat-blijft/
[1] . Ilan Pappe
[2] . Israel on the Brink
[3] . Teun Dominicus
[4] . Omer Bartov
[5] . Israel: What Went Wrong?
/انتهای پیام/
