جامعه و اقتصاد - گفتمان سیاسی

جنگ به تقویت حکومت ایران انجامیده است؛ نتیجه‌ای که هم متناقض‌نما و هم تا حد زیادی قابل‌پیش‌بینی بود. پژوهشگران علوم سیاسی سال‌هاست استدلال می‌کنند که تهدیدهای خارجی، با ایجاد پدیده‌ای موسوم به «همبستگی حول پرچم»، دوام حکومت‌ها را افزایش می‌دهد؛ زیرا انسجام داخلی را تقویت و اصلاح‌طلبان را بی‌اعتبار می‌کند. همین الگو در ایران نیز مشاهده شد. یکی از توجیه‌های حکومت برای سرکوب مخالفان این بود که آمریکا و اسرائیل به طور پنهانی اعتراضات را هدایت می‌کنند؛ سوءظنی که اظهارات بعدی ترامپ - از نگاه حکومت ایران - به‌نوعی آن را تأیید کرد.

وقتی دانشگاه تگزاس برای ارائه درس‌هایی درباره نژاد و جنسیت، تأیید رئیس دانشگاه را الزامی می‌کند و هم‌زمان محدودیت‌هایی بر پژوهش‌های دانشجویی اعمال می‌کند، از بی‌طرفی نهادی چه چیزی باقی می‌ماند؟ هنگامی که مدیران دانشگاه به‌جای گفت‌وگوی دموکراتیک، از پلیس نظامی استفاده می‌کنند، زبانِ بی‌طرفی نهادی همان لحظه رنگ می‌بازد. وقتی دانشگاه کلمبیا برای برچیدن اردوگاه‌های اعتراضی دانشجویانی که در همبستگی با فلسطینیان تجمع کرده‌اند، از اداره پلیس شهر نیویورک کمک می‌گیرد، چه نشانی از بی‌طرفی باقی می‌ماند؟

یکی از راه‌های اصلاح، همان چیزی است که رهبر شهید انقلاب فرمودند: فعال‌شدن جوانان مؤمن در قالب گروه‌های مختلف جهادی، خدماتی، فرهنگی و علمی. با به‌کارگیری این نیروها و شکستن حلقه بسته مدیران سنتی، می‌توانیم به جمعیت کثیری از جوانان مؤمن و باتجربه دست یابیم که به تعبیر رهبری، «تعیّناً» بالا می‌آیند و شایستگی خود را اثبات می‌کنند. عیب اصلی چرخه بسته مدیریتی همین است. در برخی دولت‌ها، حلقه مدیران بسته است.

ترامپ به دلیل شکست در جنگ با ایران و عدم دستیابی به اهداف خود، حمایت افکار عمومی مردم آمریکا برای ادامه جنگ را درست مانند جنگ ویتنام از دست داده است. برخلاف انتظارات، حمله به ایران، موجب همبستگی بیشتر جامعه ایران در برابر تهدید خارجی شده و اختلافات داخلی را به حاشیه رانده است.

متفکران نسل دوم انقلاب اسلامی، آن‌گونه که شایسته بود، نتوانستند پیگیر آرمان «عدالت» باشند. دلایل مختلفی برای این امر وجود دارد؛ یکی از آنها نحوه تصویب و اجرای راهکارهای «اصل ۴۴ قانون اساسی» بود. بسیاری از متفکران انقلابی وقتی مشاهده کردند که چنین چهارچوبی تصویب شده و مورد حمایت رهبر معظم انقلاب قرار گرفته است، سکوت پیشه کردند. در حالی که به گمان بنده، عدم تبیین ابعاد این مسیر، نوعی کم‌کاری در توضیح آن چیزی بود که داشت محقق می‌شد.

هوش مصنوعی به عرصه رقابت جدی بین چین و آمریکا تبدیل شده است و این دو کشور، بخش بزرگی از فناوری را در این حوزه در اختیار دارند. بیشتر قدرت‌های متوسط در معرض خطر عقب‌ماندگی فناورانه و وابستگی شدید قرار دارند. قدرت‌های متوسط به طور عمده از طریق محصولات و زیرساخت‌های خارجی به هوش مصنوعی دسترسی دارند و توانایی تولید یا کنترل سامانه‌های پیشرفته را در این حوزه ندارند. این مسئله آنها را به‌شدت در برابر پیامد‌های منفی مانند بی‌ثباتی اجتماعی، ازدست‌رفتن مشاغل و تهدیدات امنیتی آسیب‌پذیر می‌کند.

اگر جنگ خلیج‌فارس نماد برتری آمریکا بود، درگیری‌های امروز پیرامون تنگه هرمز، محدودیت‌های قدرت آمریکا را آشکار می‌کند. ایران نشان داد که آمریکا دیگر قادر نیست با اتکا به زور و با هزینه‌ای اندک، دیگران را به پذیرش خواست خود وادار کند. قدرت آمریکا، به‌جای آنکه ضامن ثبات و پیش‌بینی‌پذیری باشد، به عاملی برای بی‌ثباتی و نوسان تبدیل شده است.

چپ‌ها نمی‌گویند که برای بهترشدن اوضاع، آدم‌ها را جابه‌جا کنید؛ مثلاً پهلوی برود و مصدق بیاید. آنها چنین اندیشه‌هایی ندارند. آنها می‌گویند برای بهترشدن اوضاع، باید «ساختار» فروبپاشد و یک ساختار جدید جایگزین شود. اندیشه امام خمینی (ره) نیز همین بود. ایشان می‌گفت: «تو باید بروی.»

تشییع میلیونی آیت‌الله خامنه‌ای در ایران و عراق، لحظه‌ای اسطوره‌ای بود؛ لحظه‌ای که در آن یک ملت و یک فرهنگ، سرنوشت مشترک خود را در یک آگاهی جمعی نشان داد.

کاهش پایگاه اجتماعی انجیلی‌ها، همراه با تحولات پسا کووید و جنگ غزه، موجب تغییرات ایدئولوژیک به سمت ملی‌گرایی مسیحی و نگرش‌های سکولارتر نسبت به آخرالزمان شده است و این تغییرات، نشان‌دهنده افول تدریجی نسخه کلاسیک صهیونیسم مسیحی در آمریکا است.