عباس اسدی

معتمدنژاد نشانه یک گریز بود؛ گریز از «هابرلاس»‌های ارتباطی، گریز از نگهبانان اصول مندرس روزنامه‌نگاری، گریز از زبان دراز گذار که جهان‌بینی منقضی هویدا می‌کرد، گریز از چشمان جغد که هنوز بر لاشه پوسیده جزوات عهد بوق دل خوش کرده و همچنان از عکس جزامی‌های بشاگرد تغذیه می‌کند و گریز از آنانی که خود را در برابر روش‌های نو، در پشت بنا‌های یادبود، پنهان کردند.

تصویر سنتی روحانیت، حتی اگر همیشه در عمل منطبق بر واقعیت نباشد، عمدتاً بر چند پایه استوار بود: مرجعیت علمی در حوزه دین، الگوی اخلاقی و زهد (دست‌کم در ظاهر)، متولی امور شرعی و مناسک و ارتباطی که عمدتاً در یک بستر فیزیکی (مسجد، منبر، حوزه) و با نوعی سلسله‌مراتب و احترام تعریف‌شده، شکل می‌گرفت.

افرادی که آگاهی بسیار کمی از مبانی نظری و روش‌شناختی علوم سیاسی یا علوم اجتماعی دارند، اما به واسطه مهارت‌های ارتباطی یا جذابیت‌های دیگر، تبدیل به سلبریتی‌های رسانه‌ای یا به تعبیری «روشنفکران عمومی» می‌شوند و صدای بسیار بلندی پیدا می‌کنند؛ به نحوی که گاهی اساتید متخصص و صاحب‌نظر دانشگاهی نیز در سایه آنها کمتر دیده یا شنیده می‌شوند.

رسانه‌های جدید همچون توییتر و اینستاگرام، ذائقه‌ها را ساندویچی کرده‌اند. یعنی شما نمی‌توانید متن بلند، فیلم بلند و یا هر چیزی که بخواهد یک ساعت از وقت مخاطب را در اختیار خود بگیرد، تولید کنید.

در جامعه ایران که ارتباطات میان‌فردی بسیار قوی است گاهی اوقات این ارتباطات می‌تواند در برابر جهانی‌سازی به‌مثابه ترمز عمل کند. برای مثال شما همجنس‌بازی، ازدواج سفید، فرهنگ پت و... را نگاه کنید، چنین اموری در جوامع سنتی به‌راحتی رخ نمی‌دهد. این‌ها برخی از تجلیات جهانی‌سازی است.

در کشورهای جهان سوم و توسعه نیافته، این هویت زدایی عمدتاً گره‌خورده با مقوله مصرف گرایی است. به عبارت دیگر کشورهای سلطه گر، تلاش می‌کنند تا جوامع را تبدیل به بازار مصرفی محصولات خود کنند، با این عمل اقتصاد خود را بهبود بخشیده و آنان را در برابر نفوذ خود بی‌تفاوت می‌کنند، به هر صورت مصرف بی رویه کالاهای یک کشور، آهسته‌آهسته موجب تضعیف شدن گارد ما نسبت به تولید کننده می‌شود، از طرف دیگر محصولات اقتصادی که فاقد هویت فرهنگی تولید کننده نیستند، از همین رو مصرف گرایی باعث ایجاد یک نوع بی حسی و رخوت در کشورهای توسعه نیافته نسبت به کشورهای سلطه گر می‌شود.

اسدی، استاد دانشگاه می‌گوید: اصولا تعداد افراد یا هنرمندانی که برای خود آرمان و جهانی خاص تعریف می‌کنند کمتر است. وقتی ما از نمونه‌ی چنین افراد یا هنرمندان صحبت می‌کنیم، آنها باید از بنیان‌های محکم علمی و فکری برخوردار باشند. باید جامعه خود و پیشینه تاریخی و فرهنگی‌اش را بشناسند. وقتی که فرد جامعه و تاریخ خود را نمی‌شناسد و به اندازه کافی مطالعات لازم را ندارد و حتی تاریخ کوتاه مدت خود را هم نمی‌شناسد، چطور می‌تواند برای خود یک رسالت را تعریف کند؟

امروز دیگر گسترش رسانه‌های نوین نمی‌تواند چالشی برای دولت‌ها باشند؛ امروزه مردم در فضای مجازی به ابراز نظر خواهند پرداخت و مسایل سیاسی را باز نشر خواهند داد، اما باید یادمان باشد که یکی از مولفه‌های مهم و تاثیرگذار در فرایند مشارکت سیاسی، سواد رسانه‌ای و سواد سیاسی است.