نعمت الله فاضلی

علوم انسانی دقیقا همین است؛ تلاش برای روایت‌کردن انسان، تجربه زیسته او، رازهای زندگی و حقیقت‌های پنهان جهان. دانشی که همان‌گونه که اجداد چندهزارساله‌ ما فهمیدند، تنها راه برای معنا بخشیدن به زندگی و دست یافتن به نوعی جاودانگی است.

علم روانشناسی می‌گوید «تصویری شدن جهان» باعث منفعل شدن آدم‌ها شده است. زیرا تصویر، مهم‌ترین کارش به انفعال کشاندن ماست. وقتی ما عکس یا فیلم تماشا می‌کنیم دیگر لازم نیست فکر کنیم، در واقع، گویی آن فیلم یا عکس به ما می‌گوید: «من خودم به تو می‌گویم به چی نگاه کن و به چی فکر کن»؛ بنابراین مانع مشارکت فعال ما می‌شود و به نوعی عکس و فیلم، ما را به انفعال دعوت می‌کند و دیگر اجازه شناخت به ما نمی‌دهد. در نتیجه، در «جهان تصویری‌شده» ما یاد می‌گیریم که چگونه تماشاگر جهان باشیم، نه بازیگر جهان!

جامعه ایران «بیمار» نیست که وضعیتش مدام تغییر کند و نیازمند تشخیص‌های جدید باشد. جامعه ایران «واقعیت زنده» است که نیازمند «شناخت» عمیق، متواضعانه و ر‌ها از پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک است. بحران اصلی، بحران تغییر در جامعه نیست؛ بحران امتناع بخشی از نخبگان از پذیرش خطای شناختی خود است.

پیش از این تصور می‌شد جامعه‌ ما فردمحور شده و انسجام لازم را از دست داده است. اما با این حملات متجاوزان دیدیم که مردم ایران به تنظیمات فرهنگی-تاریخی خود بازگشتند؛ همدیگر را در آغوش گرفتند، خانه‌هایشان را به روی هم گشودند و از جان یکدیگر مراقبت کردند. این چیزی است که از دل فرهنگ و تاریخ ما می‌آید؛ از روح جمعی ایرانی‌ها.