اسماعیل فراهانی

متفکران نسل دوم انقلاب اسلامی، آن‌گونه که شایسته بود، نتوانستند پیگیر آرمان «عدالت» باشند. دلایل مختلفی برای این امر وجود دارد؛ یکی از آنها نحوه تصویب و اجرای راهکارهای «اصل ۴۴ قانون اساسی» بود. بسیاری از متفکران انقلابی وقتی مشاهده کردند که چنین چهارچوبی تصویب شده و مورد حمایت رهبر معظم انقلاب قرار گرفته است، سکوت پیشه کردند. در حالی که به گمان بنده، عدم تبیین ابعاد این مسیر، نوعی کم‌کاری در توضیح آن چیزی بود که داشت محقق می‌شد.

ما می‌دانیم که مثلاً اندیشکده «شریف» یا «امیرکبیر» داریم، اما پس از این همه سال، اندیشکده دانشگاه علامه طباطبایی نداریم؛ یعنی علوم‌انسانی از بازی اندیشکده‌ها کاملاً خارج است. گفتار اندیشکده‌ای، گفتارِ تبدیلِ مسائلِ پیچیده به چند متغیرِ محدود و قابل‌حل است.

جریان خواهان توسعۀ مدرن جریانی هستند که بی‌زمانی، بی‌مکانی و بی‌تاریخ بودن نسخه‌شان، اتفاقاً اکنون خیلی آشکار شده است. به جهت اینکه این‌ها حرفی که در سال ۹۰، ۹۱ و ۹۲ یعنی آغاز دور جدید تحریم‌های سنگین می‌زدند، همین حرف‌ها را در سال ۹۶ و ۹۷ داشتند و باز همین حرف‌ها را در ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ می‌زدند و همین حرف‌ها را پس از جنگ تحمیلی اسرائیل به ایران مطرح کردند.

چند دهه ناکامی فرهنگی موجب شکل گیری این ایده در میان بعضی نیرو‌های انقلابی شده است که گویا سیستم دیگر جوابگو نیست. اما در طرف مقابل افرادی که این ایده را سر دست گرفته اند کسانی هستند که می‌توانند منطق اقتصادی فرهنگ را به حرکت در بیاورند.