عرفان های نوظهور

زمینه‌هایی مثل مشکلات معیشتی و آموزش بی‌فایده حوزه‌های علمیه را در نظر بگیرید؛ نظام آموزشی کم‌خاصیت حوزه‌های علمیه، ده سال به طلبه برنامه آموزشی ارائه می‌دهد که هیچ فایده‌ای ندارد. این نظام آموزشی، حداقل فایده‌ها را در صورت وجود یک سری جهت‌گیری‌های تخصصی در بعضی از زمینه‌ها دارد و همین‌ها باعث می‌شود که طلبه می‌گوید: «خب اکنون من می‌خواهم بروم و به جامعه خدمت کنم. مثلاً ده سال در حوزه درس خوانده‌ام، ازدواج هم کرده‌ام و زندگی من تأمین نمی‌شود. چه کار باید بکنم؟» او با خود می‌گوید: «می‌روم و این مباحث را با آموزه‌های دینی ترکیب می‌کنم و دیده می‌شوم».

گروه اول شبه‌جنبش‌ها به جای اینکه خواسته‌های مردم را دنبال کنند، آرمان‌ها و برنامه‌های قدرت‌ها و حاکمیت را از درون به مردم و از میان مردم به مردم تجویز می‌کنند. هنگامی که این‌ها شکل می‌گیرند و رشد می‌کنند، گروهی دیگر به آن‌ها می‌نگرند و شبه‌جنبش‌های معنوی نوع دوم به وجود می‌آیند. این‌ها دیگر خود مردم هستند. می‌بینند که چه مباحث جالبی! چه تفاوتی! چه شهرتی! چه قدرتی! چه ثروتی! و چه محبوبیتی این فرد پیدا کرده است، درحالی‌که هیچ چیز هم ندارد.

می‌گویند «وضعیت مطلوب را احساس کن و تصور کن اکنون در آن هستی»، درحالی‌که اکنون جنگ در دنیا وجود دارد! آنها می‌گوید: «نه! جنگ نیست. دنیا پر از صلح و آرامش است. ما باید با این حالت مدیتیشن و مراقبه کنیم و همه باورمان شود که اکنون ما در دنیایی پر از صلح و آرامش زندگی می‌کنیم.» این مقداری احمقانه به نظر می‌رسد. ولی وقتی این ادبیات، نهادینه شد و مردم برای فرش و خانه و ماشین لوکس، با هزاران ترفند این ادبیات را شنیدند، می‌گویند احتمالاً می‌توان همین کار را انجام داد.

عدم نگاه منظومه‌ای و سیستمی به جریان «تفکر نوین»، مهم‌ترین عاملی است که زمینه التقاط‌های درون دینی را فراهم می‌کند. او ناخودآگاه این آموزه‌ها را جزءجزء می‌گیرد، شبیه‌سازی می‌کند و بعد کل سیستم را تأیید می‌کند و می‌گوید: «بله، این‌که غربی‌ها می‌گویند، درست و اسلامی است و اصلاً متعلق به خود ما بوده است.» دقیقاً همان شبکه قدرت نیز دنبال همین است که شما یک ادبیات درون دینی ایجاد کنید. اتفاقاً می‌خواهد کسانی که راهبران این دین هستند، این را با ادبیات اسلامی بازسازی کنند.