رهبر سوم انقلاب

در این ساختار، مشروعیت از نصب عام فقیه عادل نشئت می‌گیرد و از محدوده محبوبیت و کاریزمای شخصی خارج می‌شود. در خصوص خود حضرت امام خمینی (ره) نیز شرایط به همین منوال بود؛ فارغ از اینکه مردم دل در گرو حضرت امام خمینی (ره) و رهبر شهید داشتند، این پیوند صرفاً در فضای شخصی معنا پیدا نمی‌کند. مایلم بر این نکته تأکید بورزم که این اقتدار، از فرد فراتر رفته، به نهاد تبدیل شده و تغییر وجهه داده است.

معجزاتی که در دوران پس از رحلت رسول اکرم (ص)، ادوار پس از بعثت و در عصر منتهی به ظهور محقق می‌گردند، ماهیتاً «معجزات اجتماعی» هستند؛ ازاین‌رو برای درک عظمت و اعجاز آنها، باید حتماً به عینکی جامعه‌شناختی و نگاهی کلان مجهز بود. در یک کشور، بالاترین مقام رهبری را هدف قرار می‌دهند، فرماندهان ارشد و میانی را به مسلخ شهادت می‌برند و رجال سیاسی را پی‌درپی ترور می‌کنند؛ اما در کمال ناباوری مشاهده می‌کنیم که تشکیلاتِ آن نظام، حتی منسجم‌تر و دقیق‌تر از ادوار پیشین به فعالیت خویش ادامه می‌دهد.

اینکه بعد از شهادت رهبر معظم انقلاب، می‌بینیم که جامعه فرونپاشید، رهبر بعدی به‌راحتی مستقر شد و نظام بر اساس ساختارهای قانون اساسی به کار خود ادامه می‌دهد، نشان می‌دهد که تحول بزرگی در جامعه ایرانی در طول این ۵۰ سال به وقوع پیوسته است. جامعه از آن حالت فردمحور و وابستگی مطلق به رهبری خارج شده و حالت نظام‌مند پیدا کرده است که با فقدان رهبران نیز اختلالی در کارکردهایش به وجود نمی‌آید.