گفتمان سازی

به‌طورکلی یکی از دلایلی که سینمای ما آینده ندارد، این است که حال را به‌خوبی نمی‌شناسیم، وابستگی زیاد به گذشته داریم و زمانی که به حال نگاه می‌کنیم، شناختمان از آن تکه‌تکه است و کامل نیست و شاید در هر فیلم بتوان یک تکه از آن را پیدا کرد. زمانی که آگاهی ما ناقص است، تفاوت میان گذشته و حال را به‌درستی درک نمی‌کنیم.

بررسی تصاویر، نخست از اهمیت پارچه‌نوشته به منظور انتقال مفهوم خبر می‌دهد. تصاویر راهپیمایی‌ها پر است از پارچه‌نوشته‌ها و دست‌نوشته‌ها، دیوارنوشته‌ها و اعلامیه‌های انقلابیون که گویای نوعی کنش جمعی عمومی و آگاهانه است. پیام‌هایی موجز، قطعی و جریان‌ساز که هم شرایط روز جامعه را ترسیم می‌کنند و هم نوع نگرش انقلاب به آینده را مجسم می‌سازند.

رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر گفت:«عقلانیّتی» که انقلاب اسلامی در دنیا تعریف کرد، عقلانیّتی است که بر اساس آموزه های قرآنی و دینی؛ عقل را بزرگترین قوۀ فاهمه و یک ابزاری قوی برای شناخت، برای زندگی و برای تعیین اهداف می داند.

ما دست‌کم دو بار به سطح قابل قبولی از خودآگاهی دست پیداکرده‌ایم. طبیعتاً منظور من از این خودآگاهی، خودآگاهی جمعی از نخبگان فکری کشور است و نه خودآگاهی عمومی و اجتماعی که در دوره جدید رخ می‌دهد. هر دو خودآگاهی یادشده محصول نوع و شرایط حکمرانی صفویه است. حکومت صفویان در حقیقت بحران بزرگی را در عرصهٔ حیات داخلی و روابط خارجی جامعه ایران ایجاد کردند. از یک سو، بحرانی درونی و از سوی دیگری بحرانی خارجی که هر دو ایران را در وضعیت تنش داخلی و چالش خارجی با کشورهای همسایه قرار داد. در آن زمان هنوز غرب برای ما نه تبدیل به مساله و موضوع تفکر شده بود و نه اساساً شناختی از ماهیت و مبانی آن داشتیم.

گفتمان‌سازی با اقناعی که در پی دارد، عمل فرهنگی انسان‌ها را سامان داده و معنا می‌بخشد و آرمان‌ها و ارزش‌ها را در زندگی و عمل روزمره انسان‌ها عینیت می‌دهد. برای اجرای موفق اهداف و مقاصد فرهنگی باید به یک خواست عمومی و گفتمان تبدیل شوند و به‌شکل ارزش عمومی جامعه درآیند چراکه تا وقتی جامعه (از طریق گفتمان‌سازی) اقناع نشود، اهداف فرهنگی را اجرا نخواهد کرد.

هنگامی‌که امری به گفتمان تبدیل شد، «به طور طبیعی»، به عرصۀ «عمل/ اقدام/ اجرا/ تحقّق» نزدیک خواهد شد و اجرای آن، کار دشواری نخواهد بود؛ چون گفتمان حاکم بر یک جامعه، مانند «هوا» است که همگان چه بخواهند و چه نخواهند، آن را تنفّس می‌کنند. پس نباید تصوّر کرد که نیرو‌های فکری و فرهنگی، چون قدرت اثرگذاری ندارند و کار در دست مدیران و کارگزاران است، نمی‌توانند آرمان‌ها را دنبال کنند.

تجربۀ نامطلوب انزوای بیانیّه‌ها و اسناد قبلی، کام دلسوزان و فرهیختگان را تلخ کرده و مهم‌تر آن‌که ما را از رسیدن به اهداف آن بازداشته است. براین‌اساس، در ادامه به این پرسش، پاسخ داده می‌شود که چگونه می‌توان بیانیّه را از گزند فراموشی و غفلت و حاشیه‌نشینی، محفوظ و آن را همچنان، در صدر تأمّلات و توجّهات، نگاه داشت.