امر به معروف

در آیات و روایات به نقش تاثیرگذار و بسیار مهم و حیاتی امر به معروف و نهی از منکر توجه داده شده که از جمله آن‌ها این سخن امیرمومنان علی (ع) است که می‌فرماید: امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که اشرار بر شما تسلط می‌یابند بعد هر چه فریاد کنید کسی صدای شما را نمی‌شنود. (نهج‌البلاغه، نامه ۴۷)

بی‌گمان امر به معروف و نهی از منکر شیوه‌ای مختص دین اسلام و مسلمانان نیست بلکه دغدغه همه جوامع بشری است. هر جامعه‌ای بر اساس اصول اخلاقی شکل گرفته است. مبتنی بر عقل و خردورزی فطرت آدمی گرایش به خوبی‌ها و‌گریز از بدی‌ها دارد؛ زیرا خوبی‌ها را کمال یا عامل کمالی می‌داند و بدی‌ها را نقص یا عامل نقص می‌شمارد.

احتمالاً روی دیوار‌های مدرسه یا نیروی انتظامی شعار امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر را خوانده یا جایی دیده‌اید که وقتی از هدف‌های اصلی قیام حضرت امام حسین (ع) نام می‌برند، مهم‌ترین‌شان احیای امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر است. امام می‌خواستند خیرخواهانه مردم را از اشتباه دربیاورند و به آنچه خدا وعده داده بود

نقد و انتقاد با نیت امر به معروف و نهی از منکر در اسلام، دو وجه دارد؛ نخست، وجه اجتماعی آن، که معطوف به روابط متقابل مردم با یکدیگر است و دوم وجه سیاسی آن که آن نیز باز کنشی دوسویه و مستلزم رابطه‌ای متقابل میان مردم و حاکمیت است؛ مردم، ناظر عملکرد مسئولان و کارگزاران هستند و با نظارتشان از وقوع منکرات جلوگیری می‌کنند و حاکمیت هم با ریل‌گذاری فرهنگی و اخلاقی مردم را دعوت به انجام خیرات می‌کند.

محمد به طور مستمر با ۱۷۰ خانواده تحت‌پوشش در ارتباط بود. گروه جهادی‌شان در زمینه معیشتی، آموزشی و پزشکی خدمت‌رسانی می‌کرد. اتفاقاً دوستان جهادی همسرم در گروه جهادی «پلاک هشتم» چند روز پیش پنجمین دوره توزیع ۲۵۰ عدد بسته معیشتی و اقلام بهداشتی را به یاد شهید‌محمد محمدی در بین نیازمندان توزیع کردند

روایت‌هایی شگفت انگیز از امر به معروف و نهی از منکر‌های بزرگان معاصر از جمله آقا رحیم ارباب و میرزا جهانگیرخان وجود دارد که نیاز امروز جامعه ماست، اما قدمی در ترویج آن‌ها برداشته نمی‌شود.

برای امام حسین (ع) هم مسأله اصلی دغدغه عدالت است. اگر در جامعه عدالت حاکم باشد، عدالت به معنای وسیع که در قلمروی گستردة‌ آن عدالت اجتماعی، اقتصادی، قضایی دیگر انگیزه‌ای برای قیام کردن و اعتراض کردن و طلب حکومت برای حضرت وجود ندارد. امام آمد برای اینکه به مردم بگوید بیایید تا دست غارتگران را از بیت‌المال قطع کنید. بیایید تا جلوی تعدّی نسبت به انسان‌های مظلوم را بگیریم.

آنچه در عملی شدن فریضه امربه‌معروف‌ونهی‌ازمنکر مهم و حائز اهمیت است، مسئله رعایت اولویت‌های آن است؛ مطابق با نص ازجمله مسئولیت‌ها و تعهد‌هایی که بر عهده یک مسلمان گذاشته‌شده، مسئولیت‌های سیاسی اوست. شهید بهشتی در کتاب باید‌ها و نباید‌ها می‌گوید جامعه اسلامی جامعه هوشیار‌ها و زبان‌دارهاست.

صورت بندی جزء و کل ماجرا چنین می‌نماید که ما در مساله "مسئولیت اجتماعی"، با مفهومی مواجهیم که در ادبیات دینی با تعابیری، چون امر به معروف و نهی از منکر، جهاد و... متناظر است؛ دو جزء اصلی جهاد را مساله امر به معروف و نهی از منکر تشکیل می‌دهد؛ و افضل این جهاد، اقدام در مقابل ظلم سیاسی و اجتماعی است.