نهی از منکر

در آیات و روایات به نقش تاثیرگذار و بسیار مهم و حیاتی امر به معروف و نهی از منکر توجه داده شده که از جمله آن‌ها این سخن امیرمومنان علی (ع) است که می‌فرماید: امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که اشرار بر شما تسلط می‌یابند بعد هر چه فریاد کنید کسی صدای شما را نمی‌شنود. (نهج‌البلاغه، نامه ۴۷)

بی‌گمان امر به معروف و نهی از منکر شیوه‌ای مختص دین اسلام و مسلمانان نیست بلکه دغدغه همه جوامع بشری است. هر جامعه‌ای بر اساس اصول اخلاقی شکل گرفته است. مبتنی بر عقل و خردورزی فطرت آدمی گرایش به خوبی‌ها و‌گریز از بدی‌ها دارد؛ زیرا خوبی‌ها را کمال یا عامل کمالی می‌داند و بدی‌ها را نقص یا عامل نقص می‌شمارد.

احتمالاً روی دیوار‌های مدرسه یا نیروی انتظامی شعار امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر را خوانده یا جایی دیده‌اید که وقتی از هدف‌های اصلی قیام حضرت امام حسین (ع) نام می‌برند، مهم‌ترین‌شان احیای امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر است. امام می‌خواستند خیرخواهانه مردم را از اشتباه دربیاورند و به آنچه خدا وعده داده بود

روایت‌هایی شگفت انگیز از امر به معروف و نهی از منکر‌های بزرگان معاصر از جمله آقا رحیم ارباب و میرزا جهانگیرخان وجود دارد که نیاز امروز جامعه ماست، اما قدمی در ترویج آن‌ها برداشته نمی‌شود.

برای امام حسین (ع) هم مسأله اصلی دغدغه عدالت است. اگر در جامعه عدالت حاکم باشد، عدالت به معنای وسیع که در قلمروی گستردة‌ آن عدالت اجتماعی، اقتصادی، قضایی دیگر انگیزه‌ای برای قیام کردن و اعتراض کردن و طلب حکومت برای حضرت وجود ندارد. امام آمد برای اینکه به مردم بگوید بیایید تا دست غارتگران را از بیت‌المال قطع کنید. بیایید تا جلوی تعدّی نسبت به انسان‌های مظلوم را بگیریم.

آنچه در عملی شدن فریضه امربه‌معروف‌ونهی‌ازمنکر مهم و حائز اهمیت است، مسئله رعایت اولویت‌های آن است؛ مطابق با نص ازجمله مسئولیت‌ها و تعهد‌هایی که بر عهده یک مسلمان گذاشته‌شده، مسئولیت‌های سیاسی اوست. شهید بهشتی در کتاب باید‌ها و نباید‌ها می‌گوید جامعه اسلامی جامعه هوشیار‌ها و زبان‌دارهاست.

مخاطب اصلی خطبه منا علما و خواص جامعه هستند، این خطبه در جهت ترغیب مردم به عدالتخواهی و برانگیختن گروه‌های مختلف برای مبارزه با ظلم وارد شده و در این خطبه نهی از منکر مسئولین و بازپس گیری حقوق مظلومان جامعه، یکی از مهمترین وظایف علماء و خواص جامعه عنوان شده است.

صورت بندی جزء و کل ماجرا چنین می‌نماید که ما در مساله "مسئولیت اجتماعی"، با مفهومی مواجهیم که در ادبیات دینی با تعابیری، چون امر به معروف و نهی از منکر، جهاد و... متناظر است؛ دو جزء اصلی جهاد را مساله امر به معروف و نهی از منکر تشکیل می‌دهد؛ و افضل این جهاد، اقدام در مقابل ظلم سیاسی و اجتماعی است.