شرع و عرف

از جمله نهادهایی که استعداد ارتباط با عرصه عمومی و تأثیرگذاری بر اراده عمومی را دارند، شوراهای محلی و انجمن‌های مردمی هستند. اما باید توجه کنیم که میان «شوراگرایی» و وجوه «بوروکراتیک» جامعه، همواره یک چالش مهم و پایدار وجود داشته است. بروکراسی به دنبال قطعیت و ایجاد روندهای ازپیش‌تعیین‌شده است، درحالی‌که شوراگرایی به گفت‌وگو و ایجاد زمینه‌هایی برای اندیشیدن‌های تازه تمایل دارد.

ما یکسری آئین‌های مذهبی داریم که در اصل باید متکی به تعالیم دینی باشد، اما در جزئیات و در شکل تابع عرف است؛ بنابراین ما از یکسو نسبت به آئین‌ها و برنامه‌های مذهبی و حتی نسبت به منبر و مداحی و قرائت قرآن یکسری سختگیری‌هایی داشته باشیم که اصل مشروعیت این امور برای ما محرز شده باشد و از سوی دیگر دست ما باز است و می‌توانیم از ابزار‌های جدید استفاده کنیم.

در نظام حقوقی اسلام، عرف یا همان روش و سلوک مستمر میان مردم، از مباحث متغیر و بحث‌برانگیز در میان فقه‌های شیعه و اهل سنت بوده و مفاهیمی مانند سیره متشرعه یا بناء عقلاء در کنار عرف مد نظر محققین اسلامی قرار گرفته است. این امر با در نظر گرفتن این نکته بوده که استفاده از این مفاهیم و روش‌ها، گاهی باعث تحول و دگرگونی در برخی موضوعات و احکام و قوانین جامعه گردیده است.

پایبندی به ارزش حجاب جزئی از هویت نهضت اسلامی است اما پایبندی به روش‌ها ما را از اهداف‌مان دور می‌کند.

رابطه قانون و جامعه رابطه تأثیر و تأثری است، هر دو بر هم تأثیر می‌گذارند. رابطه مرغ و تخم مرغی نیست که بپرسیم کدام یک ابتدا بر دیگری تأثیر می‌گذارد. بلکه یک نوع رابطه کاملا تأثیر و تأثری میان آن‌ها برقرار است. این موضوع مثال‌های مختلفی نیز دارد. در مواردی قانون توانست رفتار اعضای جامعه را تغییر دهد.