اخلاق محور

فقه اخلاق، معنای دقیق و درستی ندارد؛ چون ما نمی‌خواهیم در مورد اخلاق، کار فقهی انجام دهیم؛ لذا باید یکی از دو عنوان دیگر درست باشد؛ یعنی یا «فقه و اخلاق» که دو دانش است و می‌خواهیم نسبت بین آن دو دانش را بسنجیم و ببینیم که کدام‌یک از آن دو، مولّد و کدام‌یک مصرف‌کننده است؛ یا هر دو در عرض یکدیگر قرار دارند و تعبیر فقه و اخلاق ناظر به این است که دو دانش مستقل داریم و می‌خواهیم رابطه این دو را با هم بسنجیم که آیا مولّد و مصرف‌کننده هستند یا حاکم و محکوم بوده یا دو دانشِ هم عرض هستند؟

دشوارترین و حساس‌ترین سؤال مربوط به قضاوت، این است که آیا در هر مورد خاص و استثنایی، باید به قانون یا حکم استناد کرد و اگر بله، این حکم چگونه باید اجرا شود؟ در اغلب موارد، واقعا هیچ حق انتخابی در مورد اجرای آن وجود نداشته و نباید هم باشد. یک دزد باید دستگیر و محاکمه شود. یک داور ورزشی که تصمیم می‌گیرد از یک خطای مرتکب شده چشم‌پوشی کند، بهای عدم سخت‌گیری‌اش را می‌پردازد. بااین‌حال، مواردی وجود دارد که فرد باید تصمیم بگیرد که آیا نادیده گرفتن یک تخلف، ارزش اخلاقی دارد یا خیر.

مهدی گلشنی می‌گوید مراکز پژوهشی و دانشگاهی ما آنچنان که باید اخلاق محور نیستند! اخلاق در جامعه ما حاکم نیست و این نقطه ضعفی است که بزرگی، چون آیت الله مصباح یزدی هم به آن تذکر داده بود.