جلال ال احمد

یکی از مضامین مهم دیگر که جلال با تأثیر از سارتر بیان می‌کند روشنفکر درگیر و غیر بی‌طرف است. در بیان او روشنفکر نباید ادای بی‌طرفی ارزشی در بیاورد و وانمود کند که با ارزش‌های محلی بیگانه است.

اگر هدایت را آغازگر داستان مدرن ایرانی بدانیم و چوبک را نویسنده‌ای رئالیست با گرایش به تلخی‌های زندگی، آل احمد در میانه این دو جای می‌گیرد. او با هدایت در نگاه تیزبین و گاه بدبینانه به جامعه اشتراک دارد و با چوبک در گرایش به زندگی مردم عادی.

جلال حافظه ما است ولی نیست. همین عبارت متناقض‌نما جان نوشتار است. جلال به چه اعتبار حافظه ماست؟ او به این اعتبار حافظه ما است که برای نخستین بار کاری افلاطونی کرد.

جلال آل‌احمد از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین نویسندگان و روشنفکران ایرانی در دهۀ 1340 شمسی بود و در طی سال‌های زندگی خود دارای افکار و گرایش‌های متفاوت فکری بوده است. زندگی او دوران پرتلاطمی را در دو مرحلۀ متفاوت پشت سر گذرانده است: دورۀ جوانی که از لحاظ فکری و سیاسی به مارکسیسم و گروه‌های چپ همچون حزب توده، جامعه سوسیالیست‌ها، و نیروی سوم گرایش پیدا کرد و دورۀ دوم زندگی او از هنگامی آغاز شد که بعد از شکست سیاسی و سفر به مکه به نوشتن سفرنامه‌اش موسوم به خسی در میقات، نه تنها از افکار و اندیشه‌های گذشته‌اش فاصله گرفت، بلکه نقش تأثیرگذار دین و روحانیت را در درون جریان نهضت اسلامی به رسمیت شناخت.