سید حسین شهرستانی

رهبری سه دهه اخیر جمهوری اسلامی، از محوریت فرد به محوریت نهاد گذر کرد؛ الگو و میراثی که آیت‌الله خامنه‌ای بنا نهاد تا نظام سیاسی ایران بر پایه ساختارهای مستقر، نه صرفاً اقتدار شخصی، دوام آورد و در روزهای دشوار فقدان او کارآمدی خود را حفظ کند.

این نوع باستان‌گرایی نیز در واقع شکلی بسیار حاد از سلفی‌گری را در خود دارد. تصوری از یک «ایران باستان خالص» ساخته می‌شود. درحالی‌که، برخلاف سلفی‌گری اسلامی که دست‌کم شواهد قابل‌توجهی از صدر اسلام در اختیار دارد، آگاهی و داده‌های ما از ایران باستان (مثلاً از عصر هخامنشی) حتی به یک‌صدم آنچه از صدر اسلام در دست داریم هم نمی‌رسد و آثار باقی‌مانده از آن نیز بسیار محدود است.

حکومت دینی، ماشین اجرای احکام نیست. حکومت دینی مجرای جریان سیاست دینی است. تلقی امروز ما آن است که حکومت، ماشین اجرای احکام است. گویی که ما تعدادی از احکام پراکنده و جزئی داریم که باید همه را اجرا کنیم. حکومت دینی دستگاهی است که اینها را اجرا می‌کند. از دل این رویکرد فعلی، قواره کلی بیرون نمی‌آید. سیاست در این طرح، به ماشینی بی‌روح و بی‌معنا تجزیه می‌شود.

ادبیات، کاربرد فاضلانه و فرهیختگانی زبان است که در فرایندهای اجتماعی و فرهنگی، تبدیل به داستان، شعر، غزل و انواع مختلف ادبی می‌شود. کار با دوامی که ادبیات فارسی کرده این است که فرهنگ ملی را با فرهنگ اسلامی گره زده است و به سنت و ترکیب با دوامی رسانده که در نهایت به عنصر هویت‌بخش جامعه ایرانی تبدیل شده است؛ هویتی که ترکیبی از هویت ملی و هویت اسلامی است.