رسانه ها

با فاصله گرفتن از حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴، اکنون روشن‌تر می‌توان دید که در غیاب روایت پیش‌دستانه، رسانه‌های معاند چگونه با تصاحب چارچوب و دستورکار خبری، روایت خود را به افکار عمومی تحمیل می‌کنند. تجربه این بحران نشان داد که تأخیر، سکوت یا روایت واکنشی، نه‌تنها میدان را خنثی نمی‌کند، بلکه آن را به سود جنگ شناختی دشمن واگذار می‌سازد.

نوع ارتباطات شبکه‌ای شده به نحوی است که مجموع ارتباطاتی که انسان‌ها دارند را در قالب پلتفرم قرار می‌دهد و این امکانی را فراهم می‌کند که تقریباً هیچ نوع از ارتباطات ما انسان‌ها - اعم از ارتباطات فردی و میان‌فردی و گروهی - دیگر از عرصه سیاست‌گذاری و کنترل پلتفرم‌ها، پنهان نماند.

رسانه با ایجاد آگاهی در وضعیت کتاب و اقتصاد نشر، مردم را به درک کافی نسبت به ضرورت خرید کتاب و حمایت از بازار نشر می‌رساند. برگزاری مناظرات و میزدگرد‌ها در صداوسیما درباره کتاب، در ذهن مخاطب اثرگذار است و موضوع کتاب را برای مردم برجسته‌سازی می‌کند.

کتاب مک لوهان برای چند سال پیش است؟ ۷۰ -۶۰ سال پیش بوده است. قبل از اینکه اینترنت درست شود. چه طور جامعه‌شناسی عصر اینترنت را انجام داده؟ او ۳۰ سال پیش از اختراع شبکه جهانی وب تعداد آنها را پیش‌بینی کرده است. اتفاقاً یک تفسیری هم از فناوری رسانه دارد که تفسیر خیلی جالبی است و در فضای مجازی هم شاید قابل استفاده باشد. می‌گوید فناوری‌های رسانه امتداد انسان هستند، مثلا رادیو امتداد دهان گوینده یا امتداد گوش شنونده است. این یک بیان فلسفی است و ما هم باید چنین نگاه‌های فلسفی داشته باشیم.

در «صنعت توجه»، محتوای رسانه‌ای و مخاطبان به کالایی برای خرید و فروش تبدیل می‌شود افرادی که قبلا به عنوان شهروند شناخته می‌شدند، در بهترین حالت به عنوان مصرف کننده و در بدترین حالت به عنوان جریان‌های درآمدی تغییر موقعیت می‌دهند.محققان استدلال محکمی دارند مبنی بر اینکه اگرچه این مدل از اقتصاد رسانه در تولید گزینه‌های سرگرمی برای مصرف کنندگان لذت جو دست برتر را دارد، اما مستعد شکست بازار نیز هست.

بسیاری از جوانان با فناوری دیجیتال بزرگ شده‌اند و به‌طور فعال در محیطی هستند که دسترسی به رسانه‌ها در همه جا امکان پذیر است. می‌توان استدلال کرد که تمرین چند کارگی رسانه‌ای می‌تواند دسترسی سریع تری به اطلاعات، احساس ارتباط و سرگرمی برای جوانان فراهم کند. در مقابل، مخالفان چند کارگی رسانه‌ها معتقدند که این مسئله می‌تواند در یادگیری و حافظه اختلال ایجاد کند، زیرا تمرکز کامل بر منابع متعدد اطلاعات می‌تواند چالش برانگیز باشد و می‌تواند منجر به افزایش استرس شود.

اصل بدیهی و خدشه‌ناپذیر عرصه رسانه و خبر که «روایت هژمون، روایت نخست است»، ایجاب می‌کند مسئولان بدانند «انکار» و حتی «سکوت» پیرامون رویدادی که مرکز توجه رسانه‌هاست، همان خطای استراتژیکی است که صرفا زمان طلایی ارائه «روایت نخست» را از کف ایشان خواهد ربود و درعوض میدان فراخی فراروی رسانه‌های معاند برای ارائه روایت مطلوب خود از واقعه و غالب کردن تحلیل مدنظر آن‌ها خواهد گشود

اینکه ما بتوانیم به یک امر بینابینی، برسیم در واقع باید یک فلسفه‌ای برای‌آن داشته باشیم. ظاهرا فلسفه‌آن هم هست؛ منتها بدنه سیاسی مدیران جمهوری اسلامی که آدم‌هایی عمل‌گرا، عجول و به لحاظ سطح دانشی پایین‌تر از نسل‌های قبلی هستند، اجازه این را نمی‌دهند که این نکات به گفتگو گذاشته بشود. به ویژه به گوش مدیران ارشد جمهوری اسلامی برسد و اگر به گوش مدیران ارشد، می‌رسید شاید این مسائل هم پیش نمی‌آمد. درواقع، راه حل در پیداکردن قلمرویی است برای انسان‌هایی که به لحاظ فرهنگی با ما متفاوت‌اند.

گالتونگ به صراحت بیان می‌کند که در روزنامه نگاری صلح، بجای برجسته سازی جنگ باید به صلح، بجای رسانه‌ای کردن رویداد‌های زندگی انسانی باید به انسانی کردن فضای رسانه‌ای و روش‌ها و مهارت‌هایی که نتیجه آن تفاهم و گفتمان و پرهیز از خشونت باشد، توجه شود.

نیم‌نگاهی کلی به صفحه نخست مطبوعات نشان می‌دهد که روزنامه‌ها امروز عمدتاً با تیترهای فرهنگی-اجتماعی بسته‌اند. به نظر می‌رسد از فضای جنجالی انتخابات، کاسته شده و عمده روزنامه‌ها منتظر نتیجه تأیید صلاحیت‌ها هستند.

نوباوه گفت: رسانه به‌طور علنی نمی‌تواند مفسدین را تطهیر بکند لیکن شرایط را برای آن آماده می‌کند. خود رسانه در واقع نمی‌تواند این کار را انجام دهد بلکه رسانه یک وسیله است و تصمیمات در جای دیگری گرفته می‌شود. رسانه‌های دولتی به حقوق ملت فکر نمی‌کنند بلکه دولتی فکر می‌کنند تا این‌که کارگزار خود راضی نگه دارند.