اندیشه سیاسی

ولایت یک امانت اجتماعی است برای به کارگیری قوای مملکت در جهت مصالح ملت و مملکت و استیلای فرمانروا محدود و مشروط است و وی در برابر مردم مسئول است. با این بیان معلوم می‌شود نائینی حکومت را محدود به برپایی مصالح اجتماعی و امانتداری اجتماعی می‌داند؛ یعنی حاکم امانتدار و نگهبان اجتماع است.

مهم‌ترین ضرورت آشنایی با الهیات سیاسی در یهودیت، زنده بودن این الهیات سیاسی در قامت یک دولت ایدئولوژیک است. در واقع، این نخستین‌بار در تاریخ است که الهیات سیاسی در یهودیت به قامت یک سازمان سیاسی منسجم درآمده است و تمام مردم جهان را تحت تأثیر وجود خود قرار داده است.

یکی از ارکان مهم وفاق ملی پایدار «اجماع‌سازی» است و اجماع‌سازی مبتنی بر «گفت‌و‌گو‌های میان‌فرهنگی»، «تعاملات فکری» و «مدارای سیاسی» است. این سیره امام خمینی (ره) در دهه اول انقلاب در هنگام تعیین نظام سیاسی و تدوین قانون اساسی و حتی در مواجهه با مخالفان و منتقدان به خوبی مشهود است.

با اندیشه مهدویت هویت مشترکی به جامعه شیعی داده می‌شود که آن را به جامعه‌ای منتظر تبدیل می‌کند؛ جامعه‌ای که تلاش می‌کند پیش برود و احساس انتظار را با خود حمل می‌کند. حضور احساس انتظار در باور، ذهن و دل افراد یک جامعه، انسجام درونی ایجاد خواهد کرد.

بدون داشتن و پایبندی به نظریه‌ها و روش‌های مناسب و کارآمد در پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی؛ پدیده‌ها، مسئله‌ها، موضوعات، تحولات و رفتار‌ها در جوامع انسانی به‌درستی قابل فهم نخواهند بود و به دنبال آن انواع مسئله‌ها و بحران‌ها حل نشده، انباشته می‌شوند.

این ایرانیان بودند که فقه را در این معنا گسترش دادند و این امر، عمدتاً هم نزد اهل‌سنت رخ داد. اصول فقهی که شافعی پیش می‌کشد از جمله این نشانه‌هاست. ما شیعیان وقتی به دوران امامان مراجعه می‌کنیم، دستمان می‌لرزد و زبانمان نمی‌چرخد که بگوییم آنچه امامان ما می‌گفته‌اند، همین فقه است. یعنی آنچه که شیخ مفید می‌گوید، مشابه همان چیزی است که امام جعفر صادق (ع) می‌گوید.