اسلام سیاسی

این مسئله که با قدرت و رسانه باید بر اوضاع مسلط شد را نخستین‌بار روشنفکران در ایران طرح کردند. این همان روشی است که غرب‌گرایان ایران و جریان روشنفکری پس از مشروطه برای ترویج غرب‌گرایی در ایران به کار بردند. آنها با انگلستان همکاری کردند و گزینه مناسب خود را آوردند و همگی در دولت رضاشاه مستقر شدند. این نشان می‌دهد که معتقد بودند باید از طریق قدرت وارد شد، نه از طریق مردم.

آنچه امروز تحت عنوان حلقه سخت مطرح می‌شود در باب توصیف آن خطا وجود دارد؛ حلقه سخت یک شکل و یک مدل نیستند اما اگر بخواهیم آن‌ها را نیروی‌های پیشران نام‌گذاری کنیم؛ یا بدنه اجتماعی‌ای که در حکمرانی اهمیت دارند، باید گفت فقط در صورتی که اگر هر سه وجه رفاه، آزادی و فضیلت را بتوانند شکل دهند، می‌توانند مجدداً لحظه تولد سیاسی انقلاب اسلامی را در سطح اسلام اجتماعی که همان اسلام سیاسی است، بازتولید کنند.

اسلام سیاسی همان اسلام تمدنی است؛ ولی امام بنا به اقتضائات آن زمان و به دلیل مواجهه‌ای که با نظام استبدادی داشت، بحث اسلام سیاسی را مطرح می‌کرد که به‌عنوان عالم دینی حق دارم و باید در قبال ظلم و تخلف نسبت به احکام شرعی موضع‌گیری کنم. امام می‌گفت من حق دارم بگویم شاه باید برود. اینکه چرا یک عالم دینی از موضع درس خارج خود می‌تواند چنین نغمه‌ای را ساز کند، به این دلیل است که اسلام، دینی سیاسی است. یعنی اسلام نسبت به جامعه مسئولیت دارد.

فهم مالجو از توسعه، در ساده‌ترین و شاید عوام‌زده‌ترین حالت ممکن است. او در توضیح چرایی اخلال اسلام سیاسی در فرآیند تولید اقتصادی، بر آن است هزینه‌های تبلیغ ایدئولوژی اسلام سیاسی، موجب شده کشور از فرآیند توسعه عقب بماند. بدیهی است چنین درکی از توسعه یا هزینه‌های آن، نه تنها نگاه تاریخی را با خود حمل نمی‌کند، بلکه به گزاره‌هایی شبیه «پول‌های کشور رو برمی‌دارن خرج شعار می‌کنن» شباهت دارد.

نواندیش دینی می‌گوید این نگرانی و خوانش شما، متعلق به سنت‌گرایان اسلام سیاسی است که اگر از این نگرانی بیرون بیایند، این‌گونه نمی‌بینند. نواندیشی دینی نمی‌خواهد همه اسلام را از دست بدهد. او قائل به وجود یک جوهره اخلاقی است و آن هم اسلام معرفت اندیش است. نواندیش دینی دست شما را گرفته و به فضای دیگری می‌برد. شما وقتی در یک ایستادنگاهی هستید که قدرت بروکراتیک در دست شماست، طبیعی است که می‌خواهید آن دیگری را در نزد طرف‌داران خود بسیج کنید.