ژورنالیسم اندیشه

به نظرم طی دو - سه دهه، در ایران یک جریان انتقادی خیلی خوبی نسبت به غرب در حال شکل‌گرفتن بود، اما افرادی که به فضای فکری انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی تعلق داشتند، تعداد زیادی از این آدم‌ها را به‌عنوان دشمن شناسایی کردند. جریان‌های انتقادی، به واسطه اینکه ایده جمهوری اسلامی همواره این بوده که من امکان زیادی برای استفاده‌کردن از غرب دارم، اینها را مخل آن استفاده می‌دانستند.

دانشگاهیان عموماً قائل بودند که مسائل از طرق و راه‌حل‌های فنی و مدیریتی حل می‌شود. اما به‌تدریج دریافتیم که مسائل از طرق سیاسی و مردمی حل می‌شود. یعنی شما نمی‌توانید کوچک‌ترین مسئله اقتصادی، سیاسی، حقوقی، فرهنگی را حل کنید، مگر اینکه مردم با شما همدلی داشته باشند. یعنی ما نیازمند یک رویکرد واحد نظری از منظر اجتماعی برای حل مسائل هستیم. آدم‌ها باید در دیدگاه شما مشارکت کنند تا بتوانند در حل مسئله به کمک بیایند.

تفکر از آنجایی شروع می‌شود که انسان با خودش فکر می‌کند چگونه می‌شود در این وضع ادامه داد و معلوم است که اصلاً تقریباً ناممکن است به همین دلیل تفکر چیز بسیار عجیبی است و عادی نیست. نتیجه عادی امور، تفکر نیست بلکه نتیجه غیرعادی امور، تفکر است. اینجا دیگر تفکر قبل از هر چیزی، موضع‌گیری است. من اول باید نسبت به این خطری که من را تهدید می‌کند، یک موضع بگیرم. آیا ناامید شوم؟ نیهیلیست شوم؟

ناگهان همه احساس کردیم که چیزی می‌فهمیم که انگار تا به حال هیچ‌کس نفهمیده است مثلاً نه فیلسوفان غربی به نظرمان می‌رسیدند و نه شرقی! یک اعتمادبه‌نفس عجیبی به وجود آمد که انرژی و نیرویی که مؤسسه اشراق نیز پیدا کرد و تا همین امروز بسیار فزاینده حرکت می‌کند، متعلق به همین حادثه بود.

کار ما این بود که مجله را به خانه اعضای هیئت‌علمی تبدیل کردیم. اعضای هیئت‌علمی یا علاقه ندارند یا به مجلات کیوسکی دسترسی ندارند. معمولاً در مجلات علمی - پژوهشی و علمی - تخصصی مقالاتشان را چاپ می‌کنند و اصلاً برایشان مهم نیست که چند نفر آن را بخوانند. اما با این کار که اعضای هیئت‌علمی دین‌پژوهی را روی کیوسک آوردیم، تقدم فضل پیدا کردیم و سعی کردیم اسامی افرادی را که با ما کار می‌کردند، روی جلد درج کنیم.

من می‌گویم تو در مورد این میکروفن صحبت کنی یا ملاصدرا، یک اصل بیشتر در مورد آن مهم نیست: رهایی‌بخشی. اگر ندارد آن را دور بینداز. هیچ ملاک دیگری برای ارزیابی علوم‌انسانی وجود ندارد. ما برای تفسیر جهان نیامده‌ایم. ما چنین موضعی نداریم. ما آرمان و تعهد داریم و نسبت به تمام آدم‌های گرسنه، همه زنان سرپرست خانوار و همه کودکانی که در خیابان‌های تهران به آنها تجاوز می‌شود و... تعهد داریم. اگر توانستید تعهدتان را توضیح دهید، عالی است. در مورد مبانی حرف بزنید، اما آن مبانی که نمی‌توانید نسبتش را با اینها معلوم کنید، جفنگ است.

من گفتارهای قدرتمندی در این نسل می‌بینم که محل اعتناست و بزرگان حوزه علوم‌انسانی با گفتارهای این نسل مواجه می‌شوند یا منفعل می‌شوند و به پرسش گرفته می‌شوند و باید پاسخ پیدا کنند و به تکاپو می‌افتند و این‌گونه نیست که بتوانند بی‌اعتنایی کنند و از آن عبور کنند. مهم‌ترین اتفاق این است که این نسل جدید علوم‌انسانی به رسمیت شناخته شوند و اگر ابزار رسانه از جمله مجلات علوم‌انسانی و مشتقات آن در اختیار آنها قرار بگیرد.