حاشیه‌نشینی

سیاست‌هایی که به طور مشخص نقشی تعیین‌کننده در به فلاکت انداختن مردم و گسترش و تعمیق فقر و نابرابری داشته‌اند، طی این ۳۷ سال بیش از ۱۰۰ بار اجرا شده‌اند و همواره نیز با شکست روبه‌رو بوده‌اند. اکنون نهاد‌های نظارتی باید پاسخگو باشند که برای کنارگذاشتن یک سیاست منحط و شکست‌خورده، چند بار مردودی در آزمون تجربی کفایت می‌کند؟

دلایل مهاجرت افرادی که عموماً به حاشیه‌نشینی روی می‌آورند، اقتصادی است. من نام این را «تلاش برای زندگی» می‌گذارم. به‌عبارتی، با افرادی مواجه هستیم که نهایت تلاش خود را می‌کنند تا زندگی کنند. البته افراد معتاد و… وجود دارند، اما بخش بزرگ آن خانواده‌هایی هستند که در تلاش برای بقا به سر می‌برند. در این تلاش برای زندگی، به اینجا پناه آورده‌اند. از این زاویه، این افراد بسیار تلاشگر هستند و ظرفیتی مناسب جهت توسعه فردی و عمومی دارند.

به نظرم حاشیه‌نشینی، امری کالبدی نیست، بلکه هر آن کسی که در سرزمینی زندگی کند اما تعلق عاطفی، حسی، آبادگرانه و فعال به آن منطقه نداشته باشد، این فرد حاشیه‌نشین است. فردی که هر روز قصد رفتن داشته باشد، حاشیه‌نشین است. در حال حاضر، جماعتی عظیم در سازوکار زندگی اجتماعی - فرهنگی، امکان زیست نداشته و ندارند. افراد از محل زندگی خود جدا شده و در جای دیگری مستقر شده‌اند؛ هم اینجا را نابود کرده‌اند و هم آنجا را از بین برده‌اند.

مرکزنشین‌ها درکی صحیح از زندگی غیرمرکز ندارند. نگاه به حاشیه‌ها خنثی و بدون زمینه منفی نیست. در کنار جرم و جنایت‌هایی که وجود دارد، افراد فداکار و شجاع نیز در همان حاشیه زندگی می‌کنند که از حق خود و بقیه افراد دفاع می‌کنند؛ اتفاقی که شاید کمتر در مناطق بالاشهر رخ دهد. در آنجا افراد نسبت به هم بی‌مسئولیت و خنثی هستند و واکنشی در قبال اتفاق‌ها ندارند؛ چیزی که در مناطق حاشیه پررنگ‌تر است. بنابراین، مفهوم‌سازی‌های دانشگاهی نیز تا اندازه‌ای سوگیرانه است.

نمایش زیبایی‌شناسانه حاشیه‌نشینی، حاشیه را تبدیل به زائده شهر می‌کند و زمانی که این اتفاق بیافتد، ناخودآگاه نقد از بین می‌رود، چرا که صورت مسئله را پاک می‌کند برای مثال در فیلم «مغزهای کوچک زنگ‌زده» آن محله با خاک یکسان شد. اما شاهد برگشت آدم‌ها این بار به متن شهر هستیم.