تهاجم فرهنگی

در ابتدای دهه ۸۰ مشکلات فرهنگی جامعۀ ایرانی با گفتمان دیگری که این بار نگاه درونی‌تری داشت، بدون آنکه «غرب‌گرایی» را انکار کند و یا آن را اصل قرار دهد، راه آینده‌نگری را به طور منصفانه‌ای گشود. این رویکرد بر کاستی‌ها و کوتاهی‌های درونی تأکید کرد و بدون آنکه برنامه‌ها و عوامل بیرونی در به انحراف کشاندن نوجوانان و جوانان و پدیدآوردن انقطاع نسلی را انکار کند، بر ضعف‌های درونی تأکید کرد.

ازدیرباز تاکنون در هر جغرافیا و فرهنگی که پا بگذارید، قوانین و عرف خاصی برای لباس و پوشش وجود دارد؛ قوانینی که از عرف و فرهنگ آن جامعه سرچشمه می‌گیرد و افراد موظف به رعایت آن هستند. در جامعه ما هم موضوع حجاب و پوشش یکی از هنجار‌های اجتماعی است که علاوه بر فرهنگ و عرف از مذهب ما نشئت می‌گیرد. این ارزش اجتماعی و قانونی نه فقط در دین اسلام و در فرهنگ ایرانی بلکه در سایر ادیان و فرهنگ‌ها هم وجود دارد، اما از آنجا که به نماد جامعه ایران اسلامی تبدیل شده و کارکرد‌های مثبت فراوانی برای آرامش و سلامت روان و امنیت اجتماعی و خانوادگی دارد، بسیار مورد هجمه قرار گرفته است و شبهات گوناگونی به آن وارد می‌شود.

برنامه جشن هنر شیراز به‌منظور نمایش دادن جامعه‌ای آزاد و گرفتن ژست روشنفکرانه ‌از سوی سران رژیم از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۶ در اواخر تابستان در شیراز برپا و هدف آن، ایجاد نزدیکی فرهنگی بین ایران و کشورهای اروپایی اعلام می‌شد. ناگفته نماند که اجرای این قبیل برنامه‌ها اهداف دیگری هم داشت و در پنهان، منافع مادی قابل‌توجهی را نصیب خاندان سلطنتی و وابستگان می‌کرد.

بازی چه در قالب سنتی و چه در لباس مدرن، ماهیت فرهنگی دارد و با حمایت‌های اجتماعی همراه است. بازی‌ها به‌عنوان چشم‌اندازهای تخیلی زندگی با ساختارها، نمادها و ابعاد فرهنگی و اجتماعی پیوند دارد و با زندگی روزمره تولید و بازتولید می‌شود.

مشکل اصلی، اسباب‌بازی‌هایی است که از طریق قاچاق وارد می‌شوند و هیچ نظارتی روی آنها نیست. به هرحال، تک تک آنها حامل فرهنگی هستند که در برخی شاخص‌ها با فرهنگی ملی، میهنی و بومی ما همخوانی ندارند.

در دورة وزارت خاتمی بر فرهنگ و ارشاد اسلامی، وضعیتی به وجود آمده بود که وقتی در سال ۱۳۷۰ «محمدتقی بانکی» اوّلین شمارة «نگاه نو» را منتشر ساخت، در سرمقالة آن نوشت: «امروز نوشته‌های روزنامه‌نگاران مانند آبی است که سال‌ها پشت سدی بلند جمع شده و ناگهان، چون سیل بر بستر رودخانه‌ای خشک رها شده است. در آستانة میدان فراخ آزادی هستیم!»

یک جامعه شناس عنوان داشت: متاسفانه ما دیدگاه مارکسیست‌ها را مورد انتقاد قرار می‌دهیم در صورتی که فرهنگ غرب پدیده متنوعی دارد و یک بعد آن جریان مصرف گرایی است؛ لذا نباید ما یک طرفه به این موضوع نگاه کنیم و نگاه سلبی به این پدیده اشتباه است.

غلامی گفت: انقلاب اسلامی در سال ۵۷ یک تهاجم فرهنگی به غرب بود و تغییرات انقلاب اسلامی در ساختار سیاسی، الگوی فراموش نشدنی برای اندیشمندان جهان بود، اما متاسفانه خیلی خوب نتوانستیم تهاجمی به ساختار‌های اداری، اجتماعی و اقتصادی ساختار رژیم قبل داشته باشیم.