امام صادق

نوع حوزه‌های علمی مدرسه امام صادق(ع) و توجه به همه مبانی علمی مورد نیاز تمدن‌سازی، چون طب، نجوم، شیمی، کلام، فلسفه، احکام، فقه، اصول و سعه‌صدر در تدریس و تربیت افراد با اندیشه‌های مخالف و موافق، از مهم‌ترین دلایلی بوده که باید با افتخار بگوییم امام صادق(ع) امام تمدن‌ساز است.

نوشتار پیش‌رو به روایتی از امام صادق (ع) اشاره‌دارد که در کتب روایی معتبر شیعه نقل‌شده و متضمن جنبه‌های معرفتی، تفسیری و حکمی متعددی است که در حد توان سعی می‌شود با رعایت ضوابط -یعنی تأکید بر اصالت اولی و ذاتی متن روایت و سایر آیات و روایات مرتبط- به تحلیل ساختار معنایی آن پرداخت.

آنچه در عملی شدن فریضه امربه‌معروف‌ونهی‌ازمنکر مهم و حائز اهمیت است، مسئله رعایت اولویت‌های آن است؛ مطابق با نص ازجمله مسئولیت‌ها و تعهد‌هایی که بر عهده یک مسلمان گذاشته‌شده، مسئولیت‌های سیاسی اوست. شهید بهشتی در کتاب باید‌ها و نباید‌ها می‌گوید جامعه اسلامی جامعه هوشیار‌ها و زبان‌دارهاست.

اخلاق جنگ دقیقاً به معنای جنگیدن با دستان بسته است؛ جنگی با مرزهای مشخص که ناچار میل به صلح پیدا می‌کند چراکه دستان باز در اعمال خشونت به معنای کشتار و نزاع نامحدود است؛ «تا می‌توانی و هرگونه که خواستی بکش!» استراتژی جنگ‌طلبانی است که فقط برای پیروزی می‌جنگند و فردای صلح پس از پیروزی شاهد روزهای خونینی در اردوگاه‌ها و کمپ‌ها هستیم.

سالیان چندیست که راه اشعار و قصاید بلند سیاسی یا اجتماعی با چاشنی جناحی به هیئت‌ها باز شده؛ اشعاری که بعضا در وصف اشخاص، نهاد‌ها یا بازو‌هایی از نظام سیاسی نیز خوانده شده و نه تنها پای برخی نقد‌ها و کارکرد سلبی را از هیئت‌ها بریده که این مسئله را به یک برخورد سیاسی یا جناحی تقلیل داده است.

عصر امام صادق (ع)، عصر فرقه‌های کلامی-فقهی است و این مسائل باعث می‌شد که شیعه بیش از پیش نیاز به تقویت بنیه علمی و عقیدتی خود داشته باشد از همین رو امام از طریق همین سازمان وکالت، معارف خود را به مردم منتقل می‌کرد.

از سیره امام باقر و امام صادق (ع) چنین استفاده می‌شود که آن بزرگواران در پی سازندگی فکری و سازمان‌دهی مکتب بوده‌اند و مواضع آنان را در برابر انحرافات زمانه در محور‌های «مبارزه با تحریف»، «زمینه‌سازی برای نابودی امویان» و «ایجاد تشکل» می‌توان خلاصه کرد.