میثم مهدیار

مهم‌ترین عامل برای احیای اراده عمومی، رسیدن به «خودآگاهی تاریخی» است. این خودآگاهی با نشستن و فکرکردن محقق نمی‌شود، بلکه با «کنش اجتماعی» از زیر آوار بیرون می‌آید. این کار مانند مجسمه‌ای زیرخاکی است که باید با بیل زدن، کشف و بازسازی شود.

به نسبت بقیه ملت‌ها و کشورها، ما جزء کشور‌هایی هستیم که اراده عمومی یا جمعی‌مان در بحران بسیار فربه‌تر است. در خیلی جا‌های دنیا جنگ شده، اما این حجم از کمک‌هایی که در جنگ ۸ساله از دل مردم جمع شد و به جبهه‌ها رفت، بی‌سابقه بود. من نمی‌خواهم بگویم بقیه کشور‌ها چنین امکانی را ندارند، بلکه می‌خواهم بگویم که کشور ما از جهت میزان همدلی و انسجام در مواقع بحرانی، جزء کشور‌های زبانزد است.

زیست روزمره نوجوانان امروز بیش از هر زمان دیگری در میان صفحه‌ نمایش‌ها، فضا‌های مجازی و ارتباطات غیرحضوری شکل می‌گیرد؛ وضعیتی که به کاهش تجربه‌های جمعی، تعاملات چهره‌به‌چهره و مواجهه‌های واقعی با جامعه انجامیده است. این فقر تجربه زیسته، به‌ویژه در بزنگاه‌های بحرانی، خود را در قالب واکنش‌های هیجانی، تصمیم‌های کم‌عمق و آسیب‌پذیری بیشتر در برابر روایت‌های فریبنده نشان می‌دهد.

در یکی دو دهه اخیر هم به واسطه تحریم‌های خارجی و فشارهای اقتصادی و سیاسی و هم به دلایل کژکارکردی‌های ساختاری در حوزه‌های مختلف، انشقاق‌ها و شکاف‌هایی در جامعه روی داده است. به همین دلیل برخی از جامعه‌شناسان این شکاف‌ها و انشقاق‌ها را به اشتباه نشانه‌ای از فروپاشی یا زوال اجتماعی در ایران عنوان کرده‌اند در صورتی که یکسری همبستگی‌های اجتماعی هم داشته‌ایم.

انقلاب اسلامی توانست حالت ایرانی- اسلامی و هویت تاریخی فرهنگی گره‌خورده اسلام و ایران را بازتولید کند. انقلاب اسلامی باعث شد این هویت ایرانی‌اسلامی هم در فرم و هم در محتوا شکل بگیرد و وحدت آرمانی بین عقل و وحی را دوباره برقرار کرد؛ وجود ولایت‌فقیه نشانه همبستگی عقل و وحی است. در واقع جمهوری اسلامی تلاش کرد و توانست ملیت را با ایرانیت گره بزند.

یکی از خصائل جامعه توده‌وار این است که پیش‌بینی‌ناپذیر است و حرکتش کاتوره‌ای (بی‌هدف و توده‌ای) است. امروز یکی را بالا می‌برد و فردا همان شخص را زمین می‌زند. اما می‌بینیم که انقلاب اسلامی، نهاد‌های مدنی ایجاد می‌کند؛ سپس آن نیروی اجتماعی وارد جنگ می‌شود و کشور را حفظ می‌کند.

جوامع توده‌واری که در آنها انسان‌ها شبیه به هم هستند، همگی آرمان زدایی شده‌اند و فقط مصرف‌کننده‌اند، اما در کنار هم رفتار‌های توده‌ای دارند، به نفع سرمایه‌داری است و سرمایه‌داری این وضعیت را بازتولید می‌کند.

ما در همان برهه صفویه رساله‌ای داشتیم با عنوان رساله «اتصال دولت صفوی به دولت مهدی» که اخیرا استاد رسول جعفریان نیز به آن توجه داشتند، این رساله فلسفه تاریخی است که در آن برهه  مدعی آن است که ما زمینه ساز دولت جهانی حضرت مهدی هستیم و قرار است دولت شیعی صفوی متصل شود به دولت جهانی حضرت مهدی، لذا در آنجا یک نگاه جهانی و یک فلسفه تاریخ وجود داشته است.