بحران اجتماعی

سرمایه اجتماعی باید نه صرفاً در برنامه‌های توسعه، بلکه در سیاست‌های روزمره و نگاه فرهنگی مسئولان مورد توجه قرار گیرد. جامعه‌ای که اعتمادش را از دست بدهد، دیگر نه مشارکت می‌کند، نه همراه می‌شود، نه حتی گوش می‌دهد.

توصیه روزافزون در جهان برای «تقویت انعطاف‌پذیری» حداقل به دو دلیل مرتبط ارزشمند است. اول، هدف راهبردی مشخص‌تری نسبت به گفتگوها پیرامون «شکنندگی دولت» ارائه می‌دهد و دوم، پروژه‌های اخیر و شکست‌خورده دولت‌سازی در سطح بین‌المللی تأکید کرده‌اند که شکنندگی دولت نباید «رفع» شود بلکه باید آن را مدیریت و کاهش داد؛ بنابراین تأکید بر انعطاف‌پذیری نشان‌دهنده تغییری مفید از چارچوب‌بندی سیاست‌های حداکثری به سمت یک سیاست قابل‌دسترس‌تر است.

این وجهی از اندیشه شریعتی بود، مبارزه ضد استعماری، بازگشت به خویش و طرح استقلال آزادی که در همه کشورهای رهاشده از استبداد به وقوع پیوسته بود؛ اما آن چیزی که درواقع کار اصلی شریعتی بود و برای خود برنامه تعریف کرده بود، نه این وجه سیاسی بلکه مبارزه آگاهی‌بخش عمیق فرهنگی بود که او در طرح اصلاح دینی و نوبازپیرایی فرهنگ ملی و مذهبی در پیش‌گرفته بود؛ بنابراین مبارزه خود را مبارزه‌ای آگاهی‌بخش، فرهنگی و عمیق برای یک انقلاب به معنای عمیق کلمه ترسیم کرده بود.