فلسفه اسلامی

در روایت دینانی، خواجه نصیر با طمأنینه وارد گفت‌و‌گو با مخالفان می‌شود؛ ابتدا دیدگاه رقیب را به‌دقت شرح می‌دهد، سپس نقد بنیادین خود را مطرح می‌کند و در نهایت، اندیشه مقابل را بازسازی می‌کند تا با عقلانیت فلسفی سازگار شود. این الگوی سه‌مرحله‌ای، نقش تعیین‌کننده‌ای در تداوم سنت فلسفی داشته است و همین شیوه، تفکر فلسفی را از تکفیر، حذف و جمود فکری نجات داده و امکان استمرار و حیات آن را فراهم کرده است.

اعتباریات، طرحی‌نو در تبیین نسبت انسان با جهان و اجتماع است، ازاین‌رو هم نظریه‌ای فلسفی و معرفت‌شناختی است و هم طرحی انسان‌شناسی- جامعه‌شناختی است.

صدرالمتألهین بسان مسافر راه گم کرده‌ای در بیابانِ حقیقت‌جویی، سرانجام با عنایت الهی ناگهان خود را بر کرانه وحی یافت و پس از سالیانی عطش جان‌فرسا، زلال سیراب کننده وحی را فرا چنگ آورد و درست در این دوران است که در کنار نقد از فلسفه، به تفسیر قرآن و شرح روایات اصول کافی پرداخت. در تحلیل این رویکرد عاشقانه به قرآن نباید از جذبه و دلکشی ظاهری و باطنی قرآن چشم پوشید. دلکش و جذبه ظاهری که بسیاری از خاورشناسان را یکسره در دامن قرآن انداخت و به قول بلاشر حتی اروپاییان ناآشنای به عربی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

در یادداشتی که محمد محمدرضایی، استاد فلسفه دین دانشگاه تهران، منتشر کرده است، به بررسی مناظره اخیر میان آیت‌الله علیدوست و دکتر عبدالکریم سروش در خصوص کارآمدی فقه پرداخته می‌شود. در این مناظره که به بررسی رابطه فقه با عقل، اخلاق و عرف می‌پردازد، محمدرضایی نقدهایی را به دیدگاه‌های دکتر سروش وارد می‌کند. وی ضمن تقدیر از این گفتگو، نظرات خود را در خصوص پاسخ‌های دکتر سروش و چالش‌های مطرح‌شده در زمینه فقه و عقلانیت بیان می‌کند.

اگر می‌خواهیم علوم اجتماعی اسلامی تأسیس کنیم باید فضاهای مفهومی که در تفکر اسلامی و فلسفه اسلامی وجود دارد را با فضای مفهومی علوم اجتماعی موجود تلفیق کنیم.

الان کتاب‌هایی در مجامع علمی ما تدریس می‌شود اما در سطح و اندازه جهانی نیست. باید کمک کنیم تا تراث حکمی خودمان را بهتر بشناسیم و آن را جهانی کنیم. متأسفانه با وجود این فرهنگ غنی حکمی، در جهانی کردن آن زیاد موفق نبودیم.

ر عین اینکه باید به مسائل روز پرداخته و مسائل جاری را حل کنیم، اما نباید از بنیاد‌ها و مبانی اصلی که می‌تواند برای ما راهگشا باشد غافل شویم. البته نهاد‌هایی هستند که کار‌های پژوهشی بنیادین در زمینه علوم انسانی انجام می‌دهند، اما باید این کارشان را در اختیار افرادی که می‌خواهند حل مسئله کنند قرار دهند و تعامل خوبی بین این قبیل مراکز وجود داشته باشد تا نه از مبانی و نه از مسائل روز غافل نشویم

بسیاری از آثار فلسفیِ ما که در کتابخانه‌ها است، ولی چاپ‌نشده‌اند و باید منتشر شود؛ این یک کار اساسی است تا شکاف‌ها و خلأ‌هایی که در تاریخ فلسفه ما وجود دارد روشن شود. نکته دیگر این است که ما باید تک‌نگاری‌هایی در باب فیلسوفان داشته باشیم، البته سنت حاشیه‌نویسی در تاریخ فلسفه ما رواج داشته که در جای خود اهمیت خاصی دارد و نباید نادیده گرفته شود، اما باید از زوایای مختلف، آثار متنوعی درباره متفکران و تاریخ فلسفه خود داشته باشیم

حامد طونی شاعر و منتقد ادبی در دومین روز از اردوی آموزشی شاعران انقلاب اسلامی گفت: آغاز فلسفه غرب با سقراط و ارسطو رقم خورده. نقطه‌نظر اولیه افلاطون، انتقال «قدرت» از شعر به فلسفه است.

دکتر عباس زاده گفت: فلسفه اسلامی امروز باید رویکرد حل مسئله داشته باشد. فلسفه ما می‌تواند به جای مطالعات توصیفی و مقایسه‌ای محض، کلان اندیشی و انتزاعی نگری، قدری به مسائل واقعی و عینی جامعه معطوف گردد.