جنگ روایت

تا پیش از امام خمینی (ره)، تأکید بر ایده مردم در نظریه‌های سیاسی، به‌مثابه یک غایب بزرگ به چشم می‌آمد. اعتماد به مردم در میان علمای بزرگ کمتر بوده و همواره آنان به دیده تردید به مردم می‌نگریستند. در ایده سیاسی نظام شاهی نیز از اساس، مردم حق اعمال اراده نداشته و رعیت تلقی می‌شدند. نخستین‌بار در بیان امام خمینی (ره) بود که مردم موردتوجه قرار گرفت.

پیوند فزاینده هوش مصنوعی، فناوری‌های رسانه‌ای و تاکتیک‌های جنگ ترکیبی، در تهاجم صهیونی-آمریکایی علیه ایران خود را در پمپاژ ویدئوهایی جعلی که میلیون‌ها بازدید پیدا می‌کنند نشان می‌دهد.

در تاریخ معاصر جهان، شمار اندکی از دولت‌ها مثل ایران چنین سطحی از فشار مستمر را بدون فروپاشی تحمل کرده‌اند. اینکه ایران نزدیک به ۵۰ سال پس از انقلاب خود همچنان از نظر سیاسی یکپارچه باقی مانده، نشان‌دهنده استحکام ساختار‌های دولتی و تاب‌آوری آن در برابر فشار‌های خارجی است.

با فاصله گرفتن از حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴، اکنون روشن‌تر می‌توان دید که در غیاب روایت پیش‌دستانه، رسانه‌های معاند چگونه با تصاحب چارچوب و دستورکار خبری، روایت خود را به افکار عمومی تحمیل می‌کنند. تجربه این بحران نشان داد که تأخیر، سکوت یا روایت واکنشی، نه‌تنها میدان را خنثی نمی‌کند، بلکه آن را به سود جنگ شناختی دشمن واگذار می‌سازد.

هوش مصنوعی توازن قوا را در جنگ روایت‌ها به هم زده است. در جنگ روایت‌ها، هدف قانع کردن همه نیست؛ کافی است هر گروه، روایت دلخواه خودش را داشته باشد. هوش مصنوعی دقیقاً همین امکان را فراهم کرده است. در چنین شرایطی، تصویر جعلی حتی لازم نیست کاملاً باورپذیر باشد؛ کافی است با ذهن مخاطب جور دربیاید. وقتی مخاطب چیزی را می‌بیند که مطابق انتظار یا خشم درونی‌اش است، کمتر به صحت آن شک می‌کند. این همان مکانیسمی است که باعث می‌شود تصاویر ساختگی، به‌سرعت تبدیل به مرجع قضاوت و واکنش اجتماعی شوند.

رخداد غیرمنتظره دوم در جنگ دوازده‌روزه، نحوه همگرایی و «گردآمدن مردم ایران حول پرچم» بود. تحریم‌های فلج‌کننده و «سرمایه‌داری رفاقتیِ» برآمده از آن، برای اکثریت ایرانیان دشواری‌های اقتصادی سنگینی ایجاد کرده است. اسرائیلی‌ها باور داشتند حمله‌شان همین دشواری‌ها و فساد اقتصادی فراگیر در طبقات حاکم را به اعتراضات گسترده علیه جمهوری اسلامی تبدیل خواهد کرد...، اما این محاسبه که ایرانیان آماده‌اند هر چیزی را به‌جز جمهوری اسلامی بپذیرند، نادرست از کار درآمد.

هرگاه به تاب‌آوری تاریخی خود توجه کنیم، شاهد خلق آثار هنری و فرهنگی برجسته‌ای خواهیم بود که نقشی اساسی در تحکیم هویت ملی ایرانی ایفا کرده‌اند.

نگاه دقیق به بحران نپال نشان می‌دهد که چگونه یک جنبش اعتراضی داخلی با ریشه‌های کاملاً واقعی و ارگانیک (ناشی از فقر، فساد و سرخوردگی)، در میدان رقابت قدرت‌های بزرگ، مصادره به مطلوب می‌شود. انرژی اجتماعی عظیمی که از خشم نسل جوان آزاد شد، به سرعت توسط بازیگران خارجی کانالیزه شد.