مشارکت مردم

از آنجا که حق اعتراض مردم در چارچوب اراده الهی و شریعت است و فقه، تبلور شریعت و فقها و مجتهدین، نمایندگان رسمی آن هستند، سازوکاری که باید برای این امر در نظر بگیریم تا هم حق اعتراض مردم را به رسمیت بشناسد و هم به «بغی» و «محاربه» نینجامد، سازوکار «شورا» است.

ما باید به‌صورت جدی از آن تمرکز وسواس‌گون و تک‌بعدی بر «صندوق رأی» به‌عنوان تنها نماد مشارکت فاصله بگیریم. مشارکت سیاسی شکلی سیال و چندوجهی به خود گرفته است. اگر ما تمام انرژی و منابع خود را صرف بالا بردن چنددرصدی نرخ مشارکت در یک روز خاص انتخاباتی کنیم، در حالی که سایر کانال‌های مشارکت مردمی را نادیده بگیریم، در بهترین حالت یک مشارکت شکلی و ظاهری (و چه‌بسا کاملاً منفعلانه) را رقم‌ زده‌ایم که هیچ تأثیری بر کیفیت حکمرانی و احساس توانمندی شهروندان ندارد.

مهم‌ترین عامل مشروعیت‌بخشی به حکومت‌ها، پشتوانه مردمی آنهاست و مهم‌ترین نمود این که ببینیم حکومتی پشتوانه مردمی دارد یا خیر انتخابات است. بنابراین، بسیاری از فعالان سیاسی انتخابات را مبنایی برای میزان مشروعیت حکومت‌ها، قلمداد می‌کنند و به میزانی که انتخابات پررونق باشند؛ مشروعیت حکومت‌ها نیز پررنگ‌تر بوده و از دوام بیشتری برخوردار خواهند بود.

فصل سیزدهم قانون اصل ۱۷۶ به خود اختصاص داد از اهمیت فوق العاده‌ای بر خوردار است. در این اصل تأمین منافع ملی، پاسداری از انقلاب اسلامی، تمامیت ارضی و حاکمیت ملی از مصادیق بارز امنیت ملی است که شورای مزبور موظف به تدقیق و برنامه ریزی در این خصوص شده است. جالب توجه آن که در تأمین امنیت ملی کشور تلویحا یا تصریح بر نقش مردم و بهره گیری از امکانات مادی و معنوی جهت مقابله با انواع تهدید‌ها اشاره رفته است.

بعضی مردم آمریکا، اصلاً سیستم دوحزبی را قبول ندارند و معتقد و علاقه‌مند به حزب سوم هستند اما ساختار سیاسی آمریکا اجازه ورود به حزب سوم را در عمل نمی‌دهد. بسیاری از افرادی هم که در انتخابات شرکت می‌کنند، در حقیقت انتخاب بین بد و بدتر را انجام می‌دهند. می‌گویند برای اینکه گروه بدتر نیاید، به نامزدهای بد رأی می‌دهیم به خاطر مشکلاتی که گروه دیگر ایجاد می‌کنند. ازاین‌جهت، ساختار سیاسی در آمریکا دچار چالش‌های ریشه‌ای شده و اعتماد مردم غالباً از بین رفته است.

هیچ عنصری به اندازه‌ی نابرابری‌های ناموجه، قدرت توضیح دهندگی درباره‌ی شکل گیری جنگ‌های جهانی را ندارد. در جامعه‌ای که از نظر اعتقادی می‌گوید بالعدل قامت السموات و الارض، در جامعه‌ای که پیشوایان آن می‌گویند ملک با کفر باقی می‌ماند، ولی با ظلم باقی نمی‌ماند، چطور می‌شود که یک نظام مالیات ستانی طراحی شود که در شرایطی که تورم‌های کمر شکن، گریبان فقرا را گرفته؟

حضور مردم در نقطه شروع و پایان وابسته به عمل و رفتار کارگزاران است، وابسته به نسبت هدف و روش‌ها و مبانی‌ای است که کارگزاران مورد توجه قرار می‌دهند. من بیشتر نگران جریان بعضی از کارگزاران خودمان هستم تا مردم؛ آن قسمت را باید درست کرد. مشارکت سیاسی ایران در آینده، مشروط به عملکرد مسئولین ما است.

عدم به‌کارگیری ظرفیت مردمی به سازوکار موجود در نهاد دولت برمیگردد که جایگاهی برای مشارکت مردم در نظر نگرفته؛ بخش دیگر نیز به عدم باورپذیری مسئولین نسبت‌به ظرفیت‌فوق‌العاده‌مردم برمیگردد. ذهنیت مدیران برگرفته از مدل‌های سلسله مراتبی و بوروکراتیک است.