هژمونی

آمریکا و اسرائیل به جنگ با گروه‌های شبه‌نظامی و دولت‌های ضعیف عادت کرده‌اند، اما این بار مسئله فرق می‌کند. برای نخستین‌بار در دهه‌های اخیر، اسرائیل و آمریکا با یک نیروی نظامی کاملاً سازمان‌یافته روبه‌رو هستند؛ نیرویی که به طور کامل درون یک نظام سیاسی ادغام شده و قادر به تداوم و بازسازی است. ایران، عراقِ سال ۲۰۰۳ و افغانستانِ سال ۲۰۰۱ نیست. ایران از عمق جغرافیایی، وزن جمعیتی، نهادهای نظامی ریشه‌دار و یکی از بزرگ‌ترین زرادخانه‌های موشکی منطقه برخوردار است.

روابط اقتصادی و تجاری خشک خواهند شد؛ قدرت نظامی پرهزینه قادر به حفظ خود نخواهد بود؛ غرب تبدیل به یک ویرانه پرهیاهو و متروک خواهد شد (یا شاید همین حالا هم شده است). تنها سؤال این است که آیا دست‌نشانده‌های دسته اول و دسته دوم و دست‌نشانده‌های خرد به دنبال ارباب خود به درون این فروپاشی خواهند رفت؟

کلیشه‌ها با ساده‌سازی واقعیت، آن را قابل‌هضم اما تحریف‌شده می‌کنند. برای عبور از این آفت، باید به‌طور آگاهانه در پیچیدگی‌ها غوطه‌ور شد.

غرب طی دو دهه گذشته، به قدری برای انسان معاصر شگفتانه داشته است که حتی در طول تاریخ خود نیز این‌گونه نبود. جهانی‌شدن اینترنت، ظهور شبکه‌های مجازی، اختراع هوش مصنوعی و مواردی از این دست، هریک به منزله یک گشت در تاریخ تجدد حساب می‌شود. به‌این‌ترتیب، پرسش مهم آن است که علی‌رغم افزایش دیوانه‌وار سرعت اختراعات و ابداعات تاریخ‌ساز غرب، چگونه می‌توان باز هم از انگاره افول این تمدن سخن گفت؟

دانشجویی که پیش‌تر علیه «سیستم» شعار می‌داد، در فستیوال «وودستاک» غرق در موسیقی و مواد مخدر، «آزادی» خود را جشن می‌گرفت و تصور می‌کرد که در حال مبارزه است، غافل از آنکه دقیقاً به همان سوژه فردگرایی تبدیل شده بود که نظام سرمایه‌داری برای بقای خود به آن نیاز داشت.

 ورود جدی کشور ما به عرصه‌های گوناگون اعم از هسته‌ای، نانو، صنایع هوا و فضا، ساخت پهپاد‌های پیشرفته و... نشان از چندقطبی شدن رقابت‌های علمی در آینده دارد. به نظر می‌رسد که می‌توان پهپاد شاهد ایرانی را استعاره‌ای از وضعیت فناوری در دنیای جدید دانست. علی‌رغم آنکه روزگاری شرق، تمام تلاش خود را برای ساخت کپی‌های دست چندم از تکنولوژی غرب صورت می‌داد، اما امروزه یکی از تلاش‌های کشور‌های بزرگ دنیا نظیر آمریکا، لهستان، روسیه و... کپی‌برداری از شاهد ایرانی است.

مردم در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه، به‌مراتب بیشتر از دوره‌های قبل از نظر سیاسی بسیج شده و از نظر فناوری توانمند شده‌اند و این باعث می‌شود که خواسته‌های آن‌ها را نتوان به‌سادگی نادیده گرفت.

آمریکا در قرن ۲۱، مسیر زوال را طی می‌کند و ۲ روند هم‌زمان و جهانی شامل سرعت بالای پیشرفت تکنولوژی و همچنین پیچیدگی امور بین‌المللی، باعث می‌شود که این کشور نتواند این زوال را متوقف کند.

حرکت یمن در صفحه شطرنج جهانی، وضعیت ژئوپلیتیکی جهان را به هم ریخته و چیزی فراتر از اثر مستقیم بر کشتیرانی جهانی، زنجیره‌های تأمین و جنگ کریدورهای اقتصادی را به دنبال داشته است. اقدام یمن در بستن تنگه باب المندب بر روی کشتی‌های دولت‌های حامی اسرائیل به تحقیر هژمونی قدرت آمریکا منجر شده است.

دولت نقش تعیین کننده‌ای در ایجاد شرایط لازم، برای چنین سیستم اقتصادی ایفا کرده است. اغلب در زندگی خود تعاملات ما با قدرت سرمایه است که با قدرت دولت روبرو می‌شویم. ما شاهد تثبیت روزافزون قدرت شرکت‌ها بوده‌ایم و شرکت‌های کمتری سهم بیشتری از بازار را در اختیار دارند.

فرسایش سطح آموزشی آمریکا درنهایت جایگاه جهانی این کشور را تضعیف خواهد کرد و آمریکا وزن اقتصادی، سیاسی و نظامی کمتری برای دفاع از منافع خود و حفظ معماری اقتصادی و امنیتی کنونی خواهد داشت.