بحران سالمندی

بسیاری از زوج‌ها پس از ازدواج بیشتر برای فرزندانشان زندگی می‌کنند، اما با بزرگ‌شدن فرزندان و خروج آنها از خانه، «لانه خالی» شکل می‌گیرد. بدین ترتیب ناگهان زن و شوهر درمی‌یابند که چیزی جز فرزندان آنها را کنار هم نگه نمی‌داشته است. این خلأ عاطفی و فقدان ارتباط واقعی، می‌تواند به طلاق خاکستری منجر شود.

برای تقویت نشاط و سلامت روان سالمند، برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و ورزشی هم بسیار مؤثرند، اما نکته مهم کیفیت و کمیت این حمایت‌هاست. از نگاه جامعه‌شناسی، این حمایت‌ها باید در سطح عدالت اجتماعی طراحی شوند نه به گونه‌ای که باعث افزایش نابرابری یا کاهش کیفیت زندگی سالمندان شوند. حمایت‌های دولتی و شهری باید به گونه‌ای اجرا شوند که کرامت انسانی سالمند رعایت شود و صرفاً براساس طبقه اجتماعی یا فاکتور‌های مالی و جایگاهی نباشد.

حتماً باید وفاقی بین زن اجتماعی و مادر به وجود بیاید. این موضوع خیلی مهم است. نباید زن را جداگانه فقط با شرایط و جایگاه اجتماعی رتبه‌بندی کنید و در عین حال این توقع را داشته باشید که وظیفه مادری را هم به درستی انجام دهد. اینجاست که امکان روبه‌رو شدن با تناقضات بالا می‌رود، چون گاهاً در سبک زندگی مدرن با سرعتی که مدرنیته دارد، افراد در جست‌و‌جوی پیشرفت روزافزون هستند و از هر آنچه در مسیر پیشرفت، سرعت آنها را کم ‌کند، روی برمی‌گردانند و سراغ آن نمی‌روند.

ساختار‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی شهری در کشورمان هنوز آمادگی ورود به موج سالمندی را ندارند و به نظر می‌رسد که هنوز ورود عملیاتی به این موضوع انجام نشده و حتی اگر سیاست‌ها و برنامه‌هایی وجود داشته باشد، به مرحله اجرا نرسیده است.

جامعه آمریکا و ساختار‌های دولتی این کشور برای دوران پیری آماده نیستند. بسیاری از آمریکایی‌ها سال‌های پایانی عمر خود را با امنیت، سلامت و شادی بسیار کمتری سپری می‌کنند. در آمریکا ساختار خانواده در حال تغییر است. در آینده افراد سالخورده بیشتری وجود خواهند داشت که مجرد، بدون فرزند یا دیر صاحب فرزند شده‌اند؛ بنابراین تعداد کمتری خواهر و برادر و اقوام بزرگ‌تر مانند پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها برای کمک‌کردن در اطراف خود دارند.

برآورد‌های جمعیتی نشان می‌دهد، بحران سالمندی ایران از ۱۴۱۰ آغاز و در یک شتاب منحصربه‌فرد، در سال ۱۴۲۰ جمعیت سالمندی کشور دو برابر شده و به ۲۰ درصد می‌رسد. بعدازآن افزایش جمعیت سالمندی تا بیش از یک‌سوم جمعیت (۳۳ درصد) در سال ۱۴۳۵، ادامه خواهد یافت و چالش‌هایی مانند افزایش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی و درمانی، نیاز بیشتر به زیرساخت‌های مراقبت از سالمندان و ناپایداری نظام رفاهی را به دنبال دارد.