جامعه و اقتصاد - ساختارها و نهادها

احیای علوم عقلی ایشان فقط در کتاب‌های فلسفی نبود؛ در دیگر آثار ایشان - از جمله در تفسیر قرآن - هم رقم خورد. اینجا به طرح علامه طباطبایی می‌رسیم که نه چپ است و نه راست؛ به این معنا که ذیل هیچ‌کدام با مؤلفه‌های مرسوم آنها دسته‌بندی نمی‌شود.

کشورهایی با اندازه متوسط یا دچار استعمار کلاسیک نشدند که تعداد آنها بسیار کم است و عمده آنها مستعمره شدند، یا اگر از استعمار کلاسیک هم رهایی پیدا کرده‌اند، معمولاً درگیر استعمار نو شده‌اند؛ مثل ایران که در آن پهلوی‌ها حکومتی دست‌نشانده شدند. اما استعمار نو یک ویژگی سنخ‌شناسانه و تیپولوژیک بسیار مهم دارد و آن هم این است که از دل استعمار نو، زمینه‌های استعمار فرانو پدید آمده است.

به دلیل نهادینه بودن دین‌داری در ایران و زمان‌بر بودن تغییرات فرهنگی، بعید است که تا دو نسل، یعنی تا حدود پنجاه سال دیگر، ایران آمادگی پذیرش حکومتی سکولار را داشته باشد. از سوی دیگر، سیاست‌های جمهوری اسلامی در مسیر مقابله با سکولاریسم بوده و جامعه‌ای همسو و منسجم با ایده خود ساخته است که کمترین برآوردها از این مقدار، سی درصد جمعیت ایران است.

ما در ایران باید چابکی بیشتری در حکمرانی داشته باشیم؛ یعنی برای سنجش اراده عمومی و اعمال تغییرات انعطاف بیشتری داشته باشد وگرنه هزینه‌های زیادی ممکن است به جامعه تحمیل شود. به‌این‌ترتیب از مخاطرات اقتصادی و اجتماعی و امنیتی حتی‌المقدور جلوگیری می‌شود. مخمصه‌هایی که امروز دچارش هستیم، طبعاً به‌خاطر تصمیمات و اقداماتی بوده که به موقع تغییر نکرده‌اند.

این جنگ نشان داد همچنان مؤلفه‌های اصلی هویت ایرانیان اعم از عرق به سرزمین و هم‌راستایی با نظام سیاسی برای حفظ تمامیت ارضی در آنان وجود دارد. به طوری که گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، با رویکرد‌ها و سیاست‌های حفظ سرزمینی و هویتی نظام سیاسی نیز همراه هستند.

ما عملاً این حکمرانی سایبری را پذیرفته‌ایم و با آن تعامل می‌کنیم. وقتی این حکمرانی را پذیرفته‌ایم، شاید اندیشیدن به حکمرانی دیگری چندان صحیح نباشد. امروز بخش زیادی از حمل‌ونقل ما توسط شرکت‌هایی مانند «اسنپ»، «تپسی» و «ماکسیم» انجام می‌شود. اگر این سیستم متوقف شود، بخش عمده‌ای از حمل‌ونقل عمومی دچار مشکل می‌شود. همین وضعیت در بسیاری از حوزه‌های دیگر مانند VODها نیز وجود دارد. پس ما خواه‌ناخواه این مدل از حکمرانی را در عمل پذیرفته‌ایم.

باید روایتی از سیر تاریخی توسعه در ایران معاصر داشته باشیم و مبتنی بر آن روایت، مسیر توسعه و بومی‌شدن در حوزه فناوری اطلاعات را ترسیم کنیم. این کار چندان ساده نیست. یکی از مهم‌ترین سختی‌های آن فقدان تاریخ‌نگاری درست در مورد اجزای مرتبط با این موضوع است. دست ما در این زمینه خالی است و برای ارائه روایتی درست، نیازمند کار مهم تاریخ‌نگاری هستیم.

تصمیم می‌گیریم، قرارگاه‌های سایبری و سازمان‌های متعدد هم داریم و اقداماتی را در این عرصه انجام می‌دهیم، اما در حقیقت هنوز نتوانسته‌ایم در آن نظامات حقوقی برای خودمان مقرراتی تعریف کنیم. اگر کشور ما بخواهد وارد این مقررات بین‌المللی شود، آن الزامات حقوقی و ملاحظات حقوقی ما چیست که من بتوانم در عرصه بین‌الملل طبق آنها عمل کنم؟

در اساسنامه و در وب‌سایت دانشگاه‌های کشور، همه فقط به دنبال پیشرفت‌های کمی، بالارفتن رنکینگ، انجام فعالیت‌های مهم در حوزه فناوری، داشتن رتبه دانشگاهی در منطقه خاورمیانه، افزایش تعداد مقالات یا نوشتارهای بین‌المللی و... هستند.

مسئله‌ای که در ایام جنگ مطرح شد این بود که با آینده جوانان چه کنیم؟ عده‌ای به جبهه می‌روند و باز می‌گردند، عده‌ای هم اصلاً نمی‌روند. ابتکاری برای پاسخ به این سؤال به خرج دادند که منافع و مضرات خاص خودش را داشت؛ ایجاد دانشگاه آزاد اسلامی!