تاریخ نگاری

در سنجش و تفاوت میان تاریخ‌نویسی شاهنامه و تاریخ‌نویسی پیش از آن باید شاهنامه را نماد و نمونه‌ی برتر تاریخ‌نویسی ایرانی دانست. تاریخ‌نگاری شاهنامه ویژگی‌هایی دارد که در تاریخ‌نگاری پیش از خود بدان پُررنگی‌ای که در شاهنامه هست، نمی‌یابیم. آن ویژگی‌ها عبارتند از: کیهان‌شناسی، خِردباوری، پیوند داد (قانون) و دولت، اهمیت اشه (راستی و قانون ایزدی و پاکی)، تأکید بر فرّه، نبرد خیر و شرّ، تصویرمحوری، پایبندی به اخلاق در روایتگری تاریخ، ایران‌محوری و نمونه‌های دیگر.

تغییر موضع سیاسی و اعتقادی در میان بازماندگان یک حادثه تاریخی نیز امر تازه‌ای نیست و پژوهشگر و نویسنده در هنگام گرفتن مصاحبه یا استفاده از بیانات این گونه افراد، باید نسبت به این تغییر موضع آنها هوشیار باشد و لغزش قلم پیدا نکند.

روند ثبت وقایع جنگ به شکلی پیش رفت که هر کس در گوشه‌ای مشغول کار شد و هیچ وقتی این فرصت پیش نیامد که در کنار هم تعریفی از تاریخ شفاهی ارائه کنیم و دریابیم دنیا چه تعریفی از تاریخ شفاهی دارد؟

برخلاف دیدگاه رایج که «تاریخ را فاتحان می‌نویسند»، باید گفت تاریخ را «پیشگامان تمدنی» می‌نویسند. آنان هستند که چشم به افق‌های نو دارند و در پی ساختن آینده‌ای متفاوت می‌روند. پیشگامان تمدنی، نه‌تنها روایتگران گذشته، بلکه معماران آینده‌اند که با درک عمیق از ضرورت‌های زمانه خود، به بازخوانی و بازنویسی تاریخ می‌پردازند. این گروه، با آگاهی از نقش محوری روایت تاریخی در شکل‌دهی به آینده، تلاش می‌کنند تا روایتی جامع و فراگیر از تاریخ ارائه دهند.