تفکر

در روایت دینانی، خواجه نصیر با طمأنینه وارد گفت‌و‌گو با مخالفان می‌شود؛ ابتدا دیدگاه رقیب را به‌دقت شرح می‌دهد، سپس نقد بنیادین خود را مطرح می‌کند و در نهایت، اندیشه مقابل را بازسازی می‌کند تا با عقلانیت فلسفی سازگار شود. این الگوی سه‌مرحله‌ای، نقش تعیین‌کننده‌ای در تداوم سنت فلسفی داشته است و همین شیوه، تفکر فلسفی را از تکفیر، حذف و جمود فکری نجات داده و امکان استمرار و حیات آن را فراهم کرده است.

هوش مصنوعی می‌تواند تفکر کند؛ یعنی از داده‌ها نتیجه بگیرد. اما تعقل یعنی درک کلیات و استخراج قواعد فلسفی، امری که ماشین هنوز از آن ناتوان است.

شاهنامه فردوسی که روزی ستون فقرات زبان فارسی و کتاب حکمت عملی ایرانیان بود، امروز به چه سرنوشتی دچار شده است؟ در بهترین حالت، به چند نام برای خیابان‌ها، چند داستان خلاصه‌شده در کتب درسی و ابزاری برای تفاخر ملی در مناسبت‌ها تقلیل یافته است. این اثر، دیگر منبعی زنده برای الهام‌گرفتن در باب عدالت، سیاست، خرد و جوانمردی نیست؛ یک شیء تزیینی و نوستالژیک است.

ترجمه، دموکراتیک‌ترین ابزار دسترسی به دانش است. بدون ترجمه، دانش تنها در دست گروه کوچکی از زبان‌دانان می‌ماند. اما با ترجمه، دانش به جامعه گسترده‌تری تسری پیدا می‌کند.

سنت ایرانی، با همه پیچیدگی‌ها و ظرفیت‌هایش، نه باری بر دوش ماست و نه گنجی دست‌نایافتنی. سنت، امکانی است که در انتظار مواجهه‌ای خلاق و آگاهانه است. ما نه به بازگشت به سنت نیاز داریم، نه به گسست از آن، بلکه به گشودن راه‌هایی تازه برای گفت‌و‌گو با آن.

شهین اعوانی ضمن اشاره به کارکرد فلسفه برای حل مشکلات اجتماعی تصریح کرد: فلسفه به ما می‌آموزد که چگونه بتوانیم دردها، ناملایمات اجتماعی و انتقادات و ایده‌ها و مرادهای خودمان را به تفکر تبدیل کنیم. وقتی همه مسائل به تفکر تبدیل شود، راه منطقی هم برای حل آن هم فراهم می‌آید.

ما در مدرسه به دانش‌آموزان کمک نمی‌کنیم که دانش را construct کنند، ما کمک می‌کنیم که آن‌ها را حفظ کنند و حافظه رفتار شرطی شان می‌شود. در دانشگاه هم همان طور ادامه می‌دهیم و بلیت‌هایی که می‌دهیم افراد را به حفظ کردن، تکرار میراث دانشی جامعه و صورت‌بندی‌های ایدئولوژیک سوق می‌دهد.

محمدی می‌گوید: هیچ تردیدی نیست که امام(ره) پیامبرگونه سنت ایجاد کرده است و این سنت چراغ راه ما است. ما از رهبران انقلاب، سه توقع داریم؛ یکی رهبر به‌عنوان ایدئولوگ انقلاب «ایدئولوژی» بدهد. دوم، «فرماندهی» کند؛ یعنی ایدئولوژی را به خیابان و میدان عمل آورد و سوم، «معماری بعد از انقلاب» را در دستور کار خود قرار دهد. ما در هیچ یک از انقلاب‌های دنیا این سه ویژگی را در یک نفر جمع نمی‌بینیم؛ ولی در حضرت امام(ره) هر سه این ویژگی‌ها جمع است.

آیت اللهی عنوان کرد: گاهی در فضاهای فکری -فلسفی با ادعاهایی چون «پایان فلسفه» یا «پایان متافیزیک» مواجه شده‌‌ایم. اما برخلاف اظهار نظرهایی از این دست، من به انسداد تفکر در جامعه ایرانی قائل نیستم؛ چراکه معتقدم نفس این اظهارنظرها، کلی‌گویی است. فارغ از این، بر این باورم که پیش از طرح هر ادعایی باید برای آن شواهدی ارائه کرد.

افکار وسواسی؛ یکی از عذاب‌آورترین رفتارهای ذهنی است و به حالتی گفته می‌شود که فرد، یک فکر مشخص یا مجموعه‌ای از افکار را بارها تکرار و در ذهن خود مرور می‌کند. علاوه براین با هربار فکرکردن به فکر یا مجموعه افکار، شخص به همان اندازه غمگین، هراسیده، عصبی، افسرده و کلافه می‌شود. این وضعیت برای روان و جسم شخص درگیر با این عارضه خطرناک است.

در نگاهی تطبیقی به نوشته‌ها و روزنامه‌ها و جراید جناح روشن‌فکر و متجددان غرب‌گرا طی یک یا دو دهه قبل از مشروطیت دیده می‌شود که بیشتر آه و افسوس خوردن برای عقب‌ماندگی ایران از کاروان تجدد و تمدن نمودار است و این نوشتار‌ها یا فاقد یا دارای اثرات کم‌رنگ ضداجنبی و ضداستعماری بوده و کمتر علیه فرهنگ غربی است.

فیلمساز اجتماعی است که به بهترین شکل اجرا کرده و می‌بینیم که در سطح بین‌الملل موفق است، چون کارش را بلد است، ولی خب همه دارند فیلم اجتماعی می‌سازند در سطح و درجات متفاوت. ما دیگر گوناگونی سینما را نمی‌بینیم یا نمی‌بینیم هر کسی صاحب اندیشه خودش باشد. انگار وظیفه هنر دیگر تولید تفکر نیست! انگار هنر تبدیل به فضایی شده که گاهی حرفی بزنیم و اعتراضی یا ماجرایی را تحلیل کنیم. این‌گونه نیست که وقتی مخاطب از سالن رفت بیرون، مدام با خودش فکر بکند و دچار چالش شود. درصورتی‌که در نسل‌‎های قدیم این اتفاق می‌افتاد. فیلم‌ها جریان‌ساز بودند. آقای کیمیایی با فیلم‌های گوزن‌ها و قیصر جریان فیلمسازی را عوض کردند.

شهادت‌طلبی اصیل لزوماً اهل شهود نیست، اما مشهود است؛ اهل مخفی‌کاری و مخفی‌شدن از مردم نیست. چیزی از مردم مخفی نمی‌کند و مخفی‌های مردم را آشکار نمی‌سازد. شاید غایب باشد و بیشتر اهل غیاب و غیب، اما مخفی نیست، در سایه‌ها راه نمی‌رود؛ در پی آشکارشدن است نه شکارکردن.

حق پناه: ضعف جدی در حوزه فضای مجازی و سواد رسانه کشور، در لایه تصمیم سازان و سیاست‌گذاران است. خیانت‌ها و غفلت‌های جدی در این میان وجود دارد که ناشی از عدم درک درست از فضای مجازی است. متأسفانه افراد تصمیم‌ساز هنوز فضای مجازی را متناظر با یک نوع رسانه مثل دیگر رسانه‌ها می‌دانند. یعنی درکشان از فضای مجازی وب است.