توسعه و پیشرفت

آنچه مشخص است، طرح آینده دشمن هم افزایش فشار به همین طبقه جدید برای شکل‌گیری اعتراضات است تا با بحرانی نشان‌دادن فضا بتواند بحث مشروعیت را مطرح کند و برای خودش نوعی مشروعیت‌زایی برای حمله و کمک به مردم خلق کند. در واقع طرح تکراری را در دستور کار دارد. آنچه اما برای ما اهمیت دارد، احیای مجدد این طبقه است که باید در یک طرح راهبردی دیده شود.

دشمن با رویکرد تحریم‌های اقتصادی علاوه بر ممانعت از تداوم پیشرفت‌ها یا ایجاد پیشرفت جدید، قصد ادراک‌سازی از ناکارآمدی و ایجاد احساس عقب‌ماندگی در کشور را دارد. اقتصاد و معیشت بخش ملموس و دارای ارتباط مستقیم با تمام افراد جامعه است، بنابراین ایجاد تنگنا یا نوسان در این حوزه می‌تواند بر درک و احساس افراد از سایر موضوعات نیز اثرگذار باشد.

اگر به وضعیت واقعی اقتصاد نگاه کنید، هنوز نشانه‌های جدایی از گذشته دیده نمی‌شود. شواهدی از انقلاب در بهره‌وری - که به لطف هوش مصنوعی به دست آمده باشد - وجود ندارد. برخلاف وعده‌های بسیاری از تکنولوژیست‌ها، همچنان به رادیولوژیست‌ها (حتی بیشتر از قبل)، خبرنگاران، مشاوران حقوقی، حسابداران، کارمندان اداری و رانندگان انسانی نیاز داریم.

حاکمیت می‌تواند نقش‌های خودش را به مردم واگذار کرده و به آن‌ها اعتماد کند و به نحوی زمینه را برای مردم‌سالاری دینی آماده کند. باید همه نقش‌ها از تصمیم‌گیری، نظارت و اجرا کاملا به مردم واگذار شود و دولت اعلام کند که هرجا مردم نمی‌توانستند مساله‌ای را حل کنند، آن وقت من دخالت می‌کنم و مردم هم باید در همه مسائل مشارکت کنند تا کار‌ها به صورت مردمی جلو برود.

در ایران بین الگوی «دولت دانش» و «کار دانش» رابطه نزدیک وجود دارد. ما می‌بایست از لحاظ راهبردی همزمان به دولت دانش و کار دانش متکی شویم. دولت دانش باید ساماندهی‌های لازم را با استفاده از سیاست‌های اجتماعی درست در قالب یک الگوی برنامه ریزی شده پیرامون اقتصاد دانش و جامعه دانش اتخاذ و اجرا نماید و کار دانش نیز که متشکل از سرمایه داران و نیرو‌های متخصص ایران است، با دولت همکاری نماید.

چارچوب کلان برنامه هفتم توسعه، علاوه بر موضوعات اقتصادی، بر اهمیت موضوعات اجتماعی و فرهنگی و همچنین مواردی از این دست در چارچوب سیاست‌های ابلاغی برنامه هفتم تاکید کرده است.

اساساً گفتمان توسعه‌گرایی، عقب‌ماندگی را می‌سازد. هم از منظر فکری و هم از منظر اقتصادی. شما ایران قبل از وارد شدن به نظم جهانی را نگاه کنید، همه چیز داشته است. اما از وقتی وارد ساختار اقتصاد جهانی می‌شود، آهسته‌آهسته تبدیل می‌شود به کشور تک‌محصولی. پس عقب‌ماندگی چه در ساحت نظری و چه در ساحت عینی، حاصل مشارکت در توسعه و ساختار جهانی سرمایه‌داری است.

من نمی‌گویم تمدن اسلامی و الگوی پیشرفت که توسط انقلابیون مطرح می‌شود را باید دور بیندازیم و به درد نمی‌خورد، ممکن است در مورد شخص خاصی بگویم این طرح بحث را بی‌بنیه و بدون پشتوانه مطرح می‌کند، اما در خصوص کلیت بحث چنین چیزی نمی‌گویم، این امتداد یک تاریخی است که امام خمینی (ره) شروع کرده است، موضع من موضع غرب‌گرایی نیست، من هم طرفدار تمدن اسلامی هستم، اما می‌خواهم بگویم مراقب باش در ترسیم تمدن اسلامی تمدن غرب را به‌صورتی دیگر مراد نکنیم. دکتر داوری هم همین التفات را تلاش می‌کند بدهد که وقتی شما به بنیادهای غرب توجه نداری و آن را نمی‌شناسی، نمی‌توانی از آن رهایی پیدا کنی و کسی می‌تواند آن را بشناسد که به جان خود آن را آزموده باشد.

دو قرن سکوت که عبدالحسین زرین کوب می‌نویسد، با منابع تاریخی سازگاری ندارد. اگر شما می‌خواهید تاریخ ورود اسلام به ایران را بازسازی کنید باید توجه کنید که یمن یکی از «ساتراپ‌ها» و یا همان نگهبان قلمرو ایران بوده است و آن‌ها پیش از ورود اسلام به ایران مسلمان شده بودند و پیش از آنکه جنگ‌های دوران اموی و عباسی علیه ایران شکل بگیرد، اسلام به ایران واردشده و در ذهن و زبان ایرانیان جای گرفته بود.

توسعه نه تنها دردی از این مملکت دوا نکرده، بلکه حتی گره مشکلات آن را کور تر کرده است. از این منظر فرهنگ ایرانی-اسلامی، علیرغم تمام مشکلاتی که داشته، به نحو کج دار و مریز راه تکامل خویش را می‌پیموده، اما توسعه با واردکردن مؤلفه‌هایی ناسازگار با این زیست‌بوم فرهنگی، موجب ایجاد شکاف، تضاد و عمق یافتن بیشتر مشکلات آن شده است.

امروزه در ایران مراکز توزیعی ۶ برابر مراکز تولیدی افزایش‌یافته‌اند یعنی دلالی، واسطه‌گری و رانت خوری بازار بهتری نسبت به بنگاه‌های تولیدی دارند. کشورها دانش‌بنیان نخواهند شد مگر اینکه حکومت‌های آن‌ها دانش‌بنیان شوند. علم محوری و تولید محوری با یکدیگر درهم‌تنیده هستند. متأسفانه هرچند که علم محوری در ظاهر افزایش‌یافته، اما تأثیر چندانی در تولید محوری جامعه نداشته است که اصطلاحاً به چنین شرایطی «اثر نوسازی ظاهری» می‌گویند.

در خصوص شکل‌گیری نطفه ایده عقب‌ماندگی ایران، دو برهه متفاوت بافاصله کمتر از پنجاه سال را ذکر کرده‌اند. برخی بر آن هستند که گفتمان عقب‌ماندگی در حقیقت با شکل‌گیری ادبیات سفرنامه نویسی و مسافرت ما ایرانیان به اروپا آغاز شد. سفرنامه‌هایی همچون حیرت نامه ایلچی و... به‌عنوان مبدأ چنین رویکردی لحاظ شده است. اما در نظرگاه دیگر شکل‌گیری گفتمان عقب‌ماندگی به‌دست ملکم خان و منورالفکران عصر مشروطه رخ‌داده است.

همواره تعداد سیاحان و کسانی که از غرب برای توصیف و کشف جامعه ایرانی به کشور ما مهاجرت کرده اند بسیار بیشتر از تعداد کسانی است که از کشور ما به غرب سفر کرده اند. با این وجود در اواسط دوران قاجاریه، ارتباطات دربار با اروپا بیشتر شده و در این بین گروه‌هایی به منظور‌های مختلف همچون اغراض سیاسی، علمی و... به غرب و انگلیس سفر می‌کردند.

بیراه نیست اگر گفته شد، امنیت اقتصادی باید اولویت اول هر سیاستگذار و اندیشکده‌ای در داخل کشور باشد. پیش از این، یک استراتژی جامع اصلاحات مبتنی بر بازار برای چشم انداز اقتصادی ۲۰ ساله و برنامه توسعه پنج ساله خود برای بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ اتخاذ شد. این طرح شامل سه رکن توسعه اقتصاد مقاومتی، پیشرفت علم و فناوری و ارتقای تعالی فرهنگی است.