تفکر انتقادی

پرورش تفکر انتقادی پیش از آنکه به محتوای درسی وابسته باشد، به شیوه آموزش مربوط است. کلاسی که بر حفظیات، پاسخ‌های از پیش‌تعیین‌شده و ترس از اشتباه بنا شده باشد، مجالی برای تفکر انتقادی باقی نمی‌گذارد. نخستین گام، تغییر نقش معلم از «منبع مطلق دانش» به «راهنمای یادگیری» است. معلمی که پرسش می‌پرسد، گفت‌و‌گو را تشویق و پاسخ‌های متفاوت را تحمل می‌کند، بذر تفکر انتقادی را می‌کارد.

مجید ابهری با تأکید بر اینکه خانواده بی‌تردید اثربخش‌ترین تاثیر را بر رشد خلاقیت دارد، می‌افزاید:خلاقیت توانایی و مهارتی است که عوامل متعددی بر رشد و توسعه آن اثر می‌گذارند از جمله خانواده که فرصت‌های لازم را برای پرسش، تجربه کردن و کنجکاوی دانش آموزان و کودکان فراهم کرده و در مقابل اینگونه رفتار‌ها روش سرکوب و دعوت به سکوت پیشه نمی‌کنند.

اتاق‌های انعکاس بسیار مخرب‌تر و بسیار قوی‌تر از حباب‌های شناختی هستند. آن‌ها می‌توانند تقریباً شبیه موجودات زنده به نظر برسند. سیستم‌های اعتقادی آن‌ها یکپارچگی ساختاری، انعطاف‌پذیری و پاسخ‌های فعال به حملات خارجی را ارائه می‌کنند

آموختن فلسفه به کودکان به معنی یاد دادن درست فکر کردن به آن‌ها است. چیزی که باعث می‌شود همیشه انتخاب‌های بهتری داشته باشند و کمتر خطا کنند. این ابزار می‌تواند در آینده خیلی به درد بچه‌ها بخورد و حتی باعث بهتر شدن جامعه‌ای می‌شود که این بچه‌ها آن را می‌سازند. اینکه بتوانند تفکر مستقلی داشته باشند، نظرات مختلف را بشنوند و تحلیل کنند، نظرات مخالف را حلاجی و رد یا تایید کنند از ارمغان‌های یاد گرفتن فلسفه در دوران کودکی است.

ما در مدرسه به دانش‌آموزان کمک نمی‌کنیم که دانش را construct کنند، ما کمک می‌کنیم که آن‌ها را حفظ کنند و حافظه رفتار شرطی شان می‌شود. در دانشگاه هم همان طور ادامه می‌دهیم و بلیت‌هایی که می‌دهیم افراد را به حفظ کردن، تکرار میراث دانشی جامعه و صورت‌بندی‌های ایدئولوژیک سوق می‌دهد.

تفکر انتقادی دو مولفه معرفتی و هیجانی دارد. وجه هیجانی تفکر انتقادی همین است که آدمی ابراز وجود می‌کند و می‌خواهد به هستی و لایه‌های پنهانش نفوذ کند؛ انسانی که شجاعت «پرسیدن» دارد و به عالم و آدم سرک می‌کشد. این بار عاطفی تفکر عاطفی‌ست که عمق زیادی دارد. تفکر، نیایش ذهن و شرح پریشانی آدمی‌ست. وجه هیجانی تفکر انتقادی از جنس تحقق ذات (self expression) است. بادخورک‌ها نیز در سطح شعور غریزی خود جهت یابی کرده، بال می‌زنند و در پی تحقق ذات هستند.

از گذشته تا امروز و در موقعیت‌های متفاوت، از محیط‌های بزرگ مانند کشور‌ها تا محیط‌های کوچک مانند شرکت‌ها و اداره‌های دولتی و خصوصی، همواره شاهد به قدرت رسیدن تیپ شخصیتی خاصی هستیم که بهترین نامی که می‌شود روی آن گذاشت، ظالم است. این افراد به طرز باورنکردی و عجیبی شبیه به هم هستند. آن‌ها رفتار‌ها و عاداتی مانند یکدیگر دارند از کاریزماتیک بودن گرفته تا محاسبه گر و البته بی‌رحم. سوال اصلی این است که آیا چیزی در طبیعت انسان وجود دارد که او را در برابر ظالمان آسیب‌پذیر می‌کند؟

«مهاجرت» یکی از مسائل ملی ماست. ایران یکی از مهاجرپرترین کشور‌های دنیاست؛ مهاجرانی که به ایران می‌آیند اغلب مهاجران افغانستانی، عراقی و کرد‌ها هستند. درعین حال یکی از مهاجرفرست‌ترین کشور‌ها هم هستیم؛ نخبگان و صاحبان سرمایه خیلی از ایران مهاجرت می‌کنند خصوصا به کشور‌های اروپایی و غربی. در چهل سال گذشته چالش مهاجرت، چالش بزرگ مردم ایران بوده است. مقوله طرد اجتماعی هم یکی از مسائل ملی ماست، هم در مورد مهاجران و هم در مورد طرد اجتماعی گروه‌های دیگر.