آسیب‌های اجتماعی

من با این مسئله زیست کرده‌ام که مراکز نگهداری تا چه میزان باعث کاهش آسیب‌ها می‌شوند. به‌عبارتی، در این مراکز نیازهای اولیه انسانی زنان برطرف می‌شد. در نیازهای ثانویه نیز امکان آموزش به آسیب‌دیدگان و مداخله وجود داشت. اما برخی این‌گونه مراکز را وارد یک سیستم معیوب می‌کرد و معتقدند که ما سیاه‌نمایی می‌کنیم. یعنی به شکل عاطفی، روانی و امنیتی با مراکز کاهش آسیب، رفتار می‌شد.

به نظرم حاشیه‌نشینی، امری کالبدی نیست، بلکه هر آن کسی که در سرزمینی زندگی کند اما تعلق عاطفی، حسی، آبادگرانه و فعال به آن منطقه نداشته باشد، این فرد حاشیه‌نشین است. فردی که هر روز قصد رفتن داشته باشد، حاشیه‌نشین است. در حال حاضر، جماعتی عظیم در سازوکار زندگی اجتماعی - فرهنگی، امکان زیست نداشته و ندارند. افراد از محل زندگی خود جدا شده و در جای دیگری مستقر شده‌اند؛ هم اینجا را نابود کرده‌اند و هم آنجا را از بین برده‌اند.

مرکزنشین‌ها درکی صحیح از زندگی غیرمرکز ندارند. نگاه به حاشیه‌ها خنثی و بدون زمینه منفی نیست. در کنار جرم و جنایت‌هایی که وجود دارد، افراد فداکار و شجاع نیز در همان حاشیه زندگی می‌کنند که از حق خود و بقیه افراد دفاع می‌کنند؛ اتفاقی که شاید کمتر در مناطق بالاشهر رخ دهد. در آنجا افراد نسبت به هم بی‌مسئولیت و خنثی هستند و واکنشی در قبال اتفاق‌ها ندارند؛ چیزی که در مناطق حاشیه پررنگ‌تر است. بنابراین، مفهوم‌سازی‌های دانشگاهی نیز تا اندازه‌ای سوگیرانه است.

نمایش زیبایی‌شناسانه حاشیه‌نشینی، حاشیه را تبدیل به زائده شهر می‌کند و زمانی که این اتفاق بیافتد، ناخودآگاه نقد از بین می‌رود، چرا که صورت مسئله را پاک می‌کند برای مثال در فیلم «مغزهای کوچک زنگ‌زده» آن محله با خاک یکسان شد. اما شاهد برگشت آدم‌ها این بار به متن شهر هستیم.

اگر گروه‌های جهادی بتوانند با توانمندسازی و محرومیت زدایی تا حدی محرومیت را کاهش دهند، قاعدتا ریشه‌های آسیب‌های اجتماعی را تا حدودی خشک کرده‌اند. به شخصه با ورود گروه‌های جهادی به عرصه درمان آسیب‌های اجتماعی مخالفم، چون مبارزه با آسیب‌های اجتماعی پیچیدگی‌های خاصی دارد، حتی شاید از عهده بسیاری از متخصصین دولتی که از بودجه لازم برخوردارند نیز خارج باشد.

یاغی تلاش می‌کند تا با نزدیک کردن زوایه دوربین خود به اوج مصیبت و بدبختی در فضای زندگی اجتماعی طبقه حاشیه‌نشین، فلاکت و فرودستی و فرومایگی های آنها را به تصویر بکشد؛ در عین حال تلاش می‌کند تا در اوج فلاکت و بدبختی نشان دهد و اثبات کند که می‌شود در چنین فضایی نیز امید به پیروزی و موفقیت و امید به حیات انسانیت و پاکی کماکان برقرار باشد.

گزارش پیش رو شامل دو بحث تحلیلی و تئوریک درباره مسئله مبتلی به آسیب‌های اجتماعی در سال‌های اخیراست. در بحث اول با رویکرد دینی و گفتمانی به مقوله آسیب اجتماعی نگریسته شده است.