دانشجو

در روز‌های اخیر و با نزدیک‌شدن به دومین سالگرد حادثه ۷ اکتبر، اقدامات پیشگیرانه‌ای برای جلوگیری از شدت یافتن اعتراض‌های دانشجویی در دل دانشگاه‌ها کلید خورد. نمونه بارز آن، درخواست نخست‌وزیر انگلیس از دانشجویان این کشور مبنی بر اعتراض‌نکردن در چنین روزی است.

امر تربیت امری است که زیرساخت حاکم بر کلیت مؤلفه‌های حوزه‌های اداری دانشگاه است و اگر از دانشجو و قوانین و هنجار‌ها صحبت می‌کنیم، قوانین و هنجار‌ها تربیت‌کننده است. اساتید، نمایندگی ولی‌فقیه و رهبری مرکز مشاوره دانشگاه و متن و محتوا تربیت‌کننده‌اند. به همین دلیل گفتیم امر تربیت زمانی محقق می‌شود که با یک نگاه سیستمی دانشگاه حدی از برش اعمال مؤلفه‌های تربیتی را در تمامی این مکانیزم‌ها داشته باشد و این را به‌عنوان شرایط عمومی تربیتی دانشگاه قرار دادیم.

اصیل از اینکه فرصت ادامه تحصیل را دارد، قدردان است، اما همواره ترس و عدم اطمینان بر او غالب است. به گفته او، دسترسی به اینترنت، بزرگ‌ترین چالش تحصیلی‌اش بوده است.

فرصت‌های متنوع در به‌کارگیری و درک مفهومی هوش مصنوعی در زمینه‌های آموزشی و پژوهشی وجود دارد که به همیاری توانمند برای اساتید و دانشجویان تبدیل شده است. دانشجویان می‌توانند با استفاده از فناوری هوش مصنوعی به تحلیل داده‌ها و شخصی‌سازی آن‌ها بپردازند. تجربه داشتن یک ارائه و بازخورد فوری و دقیق به تکالیف و آزمون‌ها از موارد موردتوجه دانشجویان است.

در ۲۹ ژانویه، ترامپ دستوری اجرایی با عنوان «اقدامات جدید برای مقابله با یهودستیزی» را به امضا رساند و در پی دستگیری محمود خلیل - فارغ‌التحصیل دانشگاه کلمبیا - نزدیک به ۳۰۰ دانشجو و فارغ‌التحصیل جدید ویزا‌های خود را از دست داده‌اند.

«آموزش» چیزی بالاتر از حفظ کردن و حفظیات را پس دادن است. آموزش، چیزی بالاتر از آماده شدن برای آینده است و «مدرسه» چیزی فراتر از پیاده‌سازی نظمِ رسمی و انضباط خشک بزرگسالانه در ذهنِ شاد و پویای کودکان است. آموزش اگر «من» را نبیند و کمکی به شناساندن خودم به خودم نکند و عجله داشته باشد برای عبور دادن من از یک پایه به پایه بالاتر به بهانه جایزه و کارنامه قبولی، آموزش نیست. آموزشی که عضله‌های ذهن و روحم را ورزیده نکند و هر روز احوال مغز من را جویا شود، آن هم برای اینکه جا باز کنم برای تلنبار‌سازی اطلاعات و حفظ کردنی‌های بیشتر، «من» را کاریکاتورگونه رشد داده است.

شکافی بین فرهنگ یا برنامه‌های رسمی برگزارشده از سوی معاونت‌های فرهنگی و اجتماعی در دانشگاه‌ها و فرهنگ غیررسمی پدید آمده بین دانشجویان، وجود دارد که این شکاف جدی است. به تعبیر دیگر، ما یک زیست دانشجویی داریم که بخش زیادی از این زیست هم اتفاقاً به خارج از دانشگاه منتقل شده است. از سوی دیگر، سیاست‌های رسمی وزارتخانه و حوزه فرهنگی اجتماعی نیز نوعی زیست خاص را دنبال می‌کند و شکاف ایجادشده بین آن‌ها، مسئله جدی ماست و درواقع باید این شکاف را ترمیم کنیم.

زمانی که دانشگاه را جدی بگیریم و مسؤولیت‌هایی بر عهده آن گذاشته شود، همچنین برای آن هزینه و مسؤولیت مطالبه کنیم تا پاسخگوی سوالات باشد، وضع دانشگاه متفاوت می‌شود. در مقابل دیگر دانشگاه نمی‌تواند اینقدر شل و وارفته باشد و اساتید هیات علمی نمی‌توانند به این راحتی طلبکار دولت باشند. این کار از طرفی موجب می‌شود دولت هم در جایگاه خود با اراده‌تر و باانگیزه‌تر عمل ‌کند. چرا؟ چون یک رابطه بسیار جدی بین دانشگاه و دولت شکل گرفته است. 

دانشگاه از مسائل واقعی جامعه فاصله دارد. دارالفنون ایده‌ای حداقلی و نوعی کنش اقتضایی نسبت به نیاز‌های زمان خود بود. برخی بر این نظرند که بخشی از اغتشاشات نظری و انفعال‌ها و اشکالاتی که در کار تعلیم و تربیت عالی پیدا شده، به ‌خاطر این است که ما نتوانسته‌ایم الگویی مناسب برای یک نظام سیاسی مبتنی ‌بر اصول دین طراحی کنیم.

شبکه‌های اجتماعی و به‌طور کلی مصرف رسانه‌های جدید می‌تواند سطح اضطراب را بالا ببرند؛ به این دلیل که فرد در معرض پیام‌های متعدد قرار می‌گیرد و این موضوع ممکن است او را دچار اضطراب کند؛ به‌ویژه پیام‌هایی که وضع زندگی ما را نامنظم یا آشوبناک نشان می‌دهند و در شرایط امروز ایران شاید این مسأله وجود داشته باشد.

ما نمی‌دانیم در غرب چه خبر است. افکارسنجی، احساس‌سنجی و... نداریم. استعاره‌ها که از غیب تولید نمی‌شوند. من ادبیات مشترک با طرف مقابل را وقتی فهم می‌کنم که یک مجموعه یا سیستم بیاید به من توضیح دهد که تغذیه فکری این افرادی که در دانشگاه‌های آمریکا هستند از کجاست؟ اینها چرا اکنون با هم شبکه شده‌اند؟

مسئله‌ای که در ایام جنگ مطرح شد این بود که با آینده جوانان چه کنیم؟ عده‌ای به جبهه می‌روند و باز می‌گردند، عده‌ای هم اصلاً نمی‌روند. ابتکاری برای پاسخ به این سؤال به خرج دادند که منافع و مضرات خاص خودش را داشت؛ ایجاد دانشگاه آزاد اسلامی!

تماشای واکنش آمریکا و اروپا به حمله اخیر اسرائیل به غزه و لفاظی‌های آشکار رهبران اسرائیل راجع به نسل‌کشی به‌وضوح نشان داده است که چه کسی واقعاً برای رسانه‌های خبری، شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و رهبران سیاسی در غرب اهمیت دارد.

۸ تا ۲۸ سالگی جوانان در دانشگاه مشغول تحصیل هستند یعنی برهه‌ای که سن ازدواج و فرزندآوری آنهاست و در حالی آمارها از بالا بودن موفقیت ازدواج‌های دوران دانشجویی حکایت دارد که تنها حدود ۲۰ درصد دانشجویان «متاهل‌» بوده اند.

دردنیای امروز شمار بیکاری جوانان افزایش چشمگیری دارد و بسیاری از آن‌ها یا ادامه تحصیل نداده‌اند و مدرک دانشگاهی ندارند یا به‌رغم کسب مدرک دانشگاهی، نتوانسته‌اند کار مناسبی برای خود بیابند و از این رو بیکار هستند. اما در این بین، شمار زیادی از جوانان را هم می‌توان مشاهده کرد که از همان سال‌های نخست ورود به دانشگاه و تحصیلات دانشگاهی به فکر سر و سامان دادن به آینده خود هستند و چشم‌انداز شغلی را در ذهن می‌پرورانند.

وزارت علوم به‌ویژه در دولت سیزدهم ضروری است به احیای محتوای آثار در تئاتر دانشجویی نیز نظر داشته باشد و موضوعات مهجوری نظیر امید‌آفرینی، اخلاق‌گرایی، خانواده و سبک زندگی ایرانی‌اسلامی را در کنار مباحث مربوط به فرم و تکنیک مدنظر قرار دهد.

آرزوی پزشک شدن یا تحصیل در خارج از مرز‌ها که طی سال‌های اخیر شدت و حدت بیشتری هم گرفته، نقش سوخت را برای موسسات اعزام دانشجو که از قضا بخش قابل توجهی از آن‌ها هم به‌صورت غیرقانونی فعال هستند، ایفا می‌کند. موسساتی که با بالا نگه داشتن تب‌و‌تاب پزشکی در کشور و همچنین سیاه نشان دادن شرایط تحصیل و زندگی در داخل کشور، تلاش می‌کنند به هر نحوی شده تنور اعزام‌ها را داغ نگه دارند. در این میان، اما بخش قابل توجهی از داوطلبانی که قصد ترک کشور را دارند، به‌جای اینکه مسیر قانونی را برای رسیدن به خواسته‌شان انتخاب کنند، ناخودآگاه خود را در میانه دریای بیکران موسساتی می‌بینند که تنها هدف‌شان گرفتن پول آن هم با ارقام عجیب و غریب از آن‌ها هستند؛ موسساتی که فکر همه چیز را می‌کنند جز آینده و جیب داوطلبان را. این روز‌ها که بحث انتخاب رشته داغ است و خیلی‌ها به‌خیال خودشان آماده رفتن از کشورند، محمد مسعودی، مدیرکل بورس و اعزام دانشجویا از آمار عجیبی می‌گوید. به گفته او ۹۰ درصد آمار مرتبط با موسسات اعزام دانشجو مربوط به رشته‌های پزشکی است.

نظام‌های رتبه‌بندی مختلفی در دنیا وجود دارد که هر‌کدام براساس مولفه‌های خاص به خود که بعضا هم شباهت‌هایی با یکدیگر دارند، اقدام به رتبه‌بندی دانشگاه‌ها می‌کنند. اقدامی که هر سال منجر به معرفی برترین آکادمی‌های دنیا در حوزه‌های مختلف می‌شود و قطعا قرارگیری در میان اسامی منتشر‌شده از سوی نظام‌های رتبه‌بندی از اهمیت خاصی برای دانشگاه‌ها برخوردار است

این قصه زندگی بسیاری از کسانی است که خواسته‌اند به هر قیمت از کشور خارج شوند و در یک دانشگاه خارجی درس بخوانند.