وقتی امید از جامعه رخت بربندد، نیروی انسانی فرار میکند
به گزارش «سدید»؛ ایران با وجود برخورداری از منابع طبیعی غنی، به دلیل کمبود نیروی انسانی متخصص با چالشهای جدی در مسیر توسعه مواجه است. در مقابل، کشورهایی مانند ژاپن در آسیا و دانمارک در اروپا با وجود فقر منابع طبیعی توانستهاند به توسعهیافتگی دست یابند؛ زیرا سرمایه اصلی آنها نیروی انسانی ماهر و متخصص بوده است. در حالی که کشورهایی با منابع طبیعی فراوان مانند قطر، امارات و بحرین به سطح مشابهی از توسعه دست نیافتهاند. بنابراین، هنگامی که نیروی انسانی متخصص کشور را ترک میکند، روند توسعه متوقف شده و کشور عملاً مسیر تخریب و عقبافتادگی را طی خواهد کرد.
نیروی انسانی مهمترین سرمایه و عامل محرک در جهان به شمار میرود
دکتر امان الله قرایی مقدم در پاسخ به این سوال که افزایش مهاجرت نخبگان و نیروهای مهارتی چه پیامدهای بلندمدت اقتصادی، جمعیتی و سرمایه اجتماعی برای ایران دارد و کدام بخشها یا حوزههای تخصصی بیشترین آسیبپذیری را تجربه خواهند کرد؟ اظهار داشت: مبنای اصلی هر جامعه به نیروی انسانی آن وابسته است؛ نیروی انسانی مهمترین سرمایه و عامل محرک در جهان به شمار میرود. جامعهشناسان در گذشته سه نوع سرمایه را مطرح میکردند و امروزه چهار سرمایه را مورد توجه قرار میدهند که عبارتاند از: سرمایه طبیعی (مانند کوه، دشت، معدن، نفت و گاز)، سرمایه تکنولوژیکی (مانند ماشینآلات و کارخانهها)، سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی. در این میان، سرمایه انسانی نقشی بنیادین دارد و میتواند چرخه حرکت جامعه را به جریان اندازد. از دیدگاه بنیامین هیگنز، استاد دانشگاه هاروارد، در کتاب توسعه اقتصادی، کشورهایی که دارای درآمد ارزی فراوان و منابع طبیعی غنی هستند، حتی اگر پیشرفتهترین فناوریها را وارد کنند، بدون برخورداری از نیروی انسانی متخصص و ماهر قادر به دستیابی به توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نخواهند بود.
وی افزود: از دیدگاه بنیامین هیگنز، استاد دانشگاه هاروارد، در کتاب توسعه اقتصادی، کشورهایی که دارای درآمد ارزی فراوان و منابع طبیعی غنی هستند، حتی اگر پیشرفتهترین فناوریها را وارد کنند، بدون برخورداری از نیروی انسانی ماهر و متخصص قادر به دستیابی به توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نخواهند بود. همچنین، جوزف شمپیت، دیگر استاد دانشگاه هاروارد، در دوازده اصل توسعه اقتصادی اجتماعی تأکید میکند که در صورت نامساعد بودن شرایط اجتماعی، رشد و پیشرفت در ابعاد مختلف تحقق نخواهد یافت. به همین ترتیب، جورج زیمرمن و بنیامین هیگنز نیز بر این باورند که بدون پرورش نیروی انسانی متخصص، صرفاً وضع مقررات و ایجاد سازمانهای مختلف نمیتواند به توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی منجر شود.
وی تصریح کرد: از منظر جمعیتشناسی، هر فرد انسانی برای جامعه هزینهای قابل توجه دارد که از لحظه تشکیل نطفه محاسبه میشود و در طول زندگی به شکل سرمایهگذاریهای آموزشی و تربیتی ادامه مییابد. این هزینهها در مورد دانشمندان و متخصصان به مراتب سنگینتر است و نشان میدهد که نیروی انسانی نه تنها یک سرمایه کلیدی، بلکه مهمترین عامل در مسیر توسعه پایدار محسوب میشود.
قرایی مقدم با بیان اینکه از منظر جمعیتشناسی، هر فرد انسانی برای جامعه هزینهای سرانه دارد که میتواند به چندین میلیارد تومان برسد گفت: این هزینه از لحظه تشکیل نطفه محاسبه میشود و در طول زندگی فرد، به شکل سرمایهگذاریهای آموزشی و تربیتی ادامه مییابد. برای تربیت یک دانشمند یا متخصص، هزینهای بالغ بر چند صد میلیارد تومان صرف میشود که نشاندهنده ارزش و اهمیت نیروی انسانی در ساختار توسعه ملی است. زمانی که نیروی انسانی متخصص و ماهر در شرایط اجتماعی ناامن و مأیوسکننده قرار گیرد و امید به آینده از جامعه رخت بربندد، این نیروها به مهاجرت روی میآورند. در نتیجه، پرستاران، پزشکان، روزنامهنگاران، مهندسان، هواشناسان و دیگر متخصصان کشور را ترک میکنند. نمونه بارز این وضعیت، خروج گسترده پزشکان ـ حدود ۲۴۰ هزار نفر ـ و نیروهای نخبه است که به دلیل نامساعد بودن محیط و از بین رفتن امید به آینده توسط مسئولان رخ داده است. این واقعیت نشان میدهد که مهاجرت نیروی انسانی نه تنها به معنای از دست رفتن سرمایههای عظیم آموزشی و مالی است، بلکه پیامدهای جدی برای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور به همراه دارد.
ایران با وجود برخورداری از منابع طبیعی غنی، به دلیل کمبود نیروی انسانی متخصص با چالشهای جدی در مسیر توسعه مواجه است
وی ادامه داد: بدون وجود نیروی انسانی ماهر و متخصص، دستیابی به توسعه امکانپذیر نخواهد بود. مهاجرت این نیروها موجب توقف رشد اقتصادی، رکود صنایع و عقبماندگی کشور میشود. ایران با وجود برخورداری از منابع طبیعی غنی، به دلیل کمبود نیروی انسانی متخصص با چالشهای جدی در مسیر توسعه مواجه است. در مقابل، کشورهایی مانند ژاپن در آسیا و دانمارک در اروپا با وجود فقر منابع طبیعی توانستهاند به توسعهیافتگی دست یابند؛ زیرا سرمایه اصلی آنها نیروی انسانی ماهر و متخصص بوده است. در حالی که کشورهایی با منابع طبیعی فراوان مانند قطر، امارات و بحرین به سطح مشابهی از توسعه دست نیافتهاند. بنابراین، هنگامی که نیروی انسانی متخصص کشور را ترک میکند، روند توسعه متوقف شده و کشور عملاً مسیر تخریب و عقبافتادگی را طی خواهد کرد.
/ انتهای پیام /
منبع: خبرگزاری شفقنا
