مقاله

در حالی که آمارهای رسمی از رشد کمّی تولید مقاله در کشور حکایت دارد، فاصله علم دانشگاهی با نیازهای واقعی جامعه و اقتصاد رو به افزایش است. غلبه نگاه مقاله‌محور بر نظام آموزش عالی، مسیر حل مسئله و نوآوری را مسدود کرده و علم را به فعالیتی کم‌اثر در فرآیند توسعه بدل ساخته است؛ وضعیتی که زیست‌بوم علم و فناوری کشور را با ناکارآمدی ساختاری مواجه کرده است.

ناگهان همه احساس کردیم که چیزی می‌فهمیم که انگار تا به حال هیچ‌کس نفهمیده است مثلاً نه فیلسوفان غربی به نظرمان می‌رسیدند و نه شرقی! یک اعتمادبه‌نفس عجیبی به وجود آمد که انرژی و نیرویی که مؤسسه اشراق نیز پیدا کرد و تا همین امروز بسیار فزاینده حرکت می‌کند، متعلق به همین حادثه بود.

معلمان به استفاده از چت‌جی‌پی‌تی و ابزارهای مشابه برای نمره‌دهی به مقالات و پروژه‌ها به طور مؤثرتری روی آورده‌اند که این امر، موجب بروز اختلاف‌نظر در میان آموزگاران درباره جنبه‌های اخلاقی و کارایی این اقدام شده است.

در اساسنامه و در وب‌سایت دانشگاه‌های کشور، همه فقط به دنبال پیشرفت‌های کمی، بالارفتن رنکینگ، انجام فعالیت‌های مهم در حوزه فناوری، داشتن رتبه دانشگاهی در منطقه خاورمیانه، افزایش تعداد مقالات یا نوشتارهای بین‌المللی و... هستند.

در کشورهای دیگر ساختار اشتغال به میزانی جذاب است که یک فرد بعد از دیپلم وارد اقتصاد می‌شوند. در اینجا چون اقتصاد انسداد دارد و فرصت اشتغال هم محدود است، برای کار حد مطلوبش لیسانس است، دکتری جذب می‌کنند. ما به دلیل انسداد اقتصادی دائم ظرفیت در دکتری و ارشد ایجاد کردیم. ما دنیایی از تحصیل‌کرده‌هایی داریم که به امید شغل بهتر ادامه تحصیل داده‌اند و این موجب تأخیر در ازدواج و فرزندآوری شده است. چون شغل نمی‌توانند پیدا کنند.

در سال‌های اخیر روند تولید علمی ایران از حیث نگارش مقاله، کاهش چشمگیری داشت به طوری که برخلاف هدف‌گذاری که در برنامه ششم توسعه وجود داشت، امروز ایران جایگاه دوازدهم دنیا را ندارد و به رتبه ۱۵ دنیا رسیده است که نشان می‌دهد مسیر طی‌شده از لحاظ رشد کمی مقالات دستخوش تغییر شده است. هر‌چند شاید در ظاهر تعداد مقالات ما از ۶۰ هزار و ۴۹۲ مقاله در سال ۹۸ به ۷۱ هزار و ۷۰۶ مقاله برای ۱۴۰۲ رسیده باشد؛ اما با نگاهی به سرعت رشد ۱۱ برابری که ایران در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ نسبت به دنیا داشت، باید عنوان کرد عملا شرایط کشور از لحاظ نگارش کمی مقاله تغییر کرده است.

افشین امیدی می گوید: اگر دانشجو تب و تاب پژوهش و حتی اشتیاق بسیار فراوان برای چاپ و انتشار یافته هایش داشته باشد، به نظرم این بهترین اتفاقی خواهد بود که حوزه علوم انسانی در یک کشور تجربه خواهد کرد. اما مشکل آنجاست که چاپ مقاله تنها فقط به یک هدف ابزاری تبدیل می شود آن هم تنها برای دستیابی به پاداش های ملموس مثل اپلای. به نظر من هیچ ایرادی ندارد از کار علمی تان جهت گرفتن فرصت های شغلی بهتر استفاده کنید، اما اگر صرفا به دنبال داشتن مقاله و بودن اسمتان در مقاله ای باشید بسیار خطرناک است

به اعتقاد نصرالله پورجوادی، اگر کسی اثری را بدزدد و بخواهد با آن مدرک بگیرد باید شدیدترین مجازات آکادمیک درباره او صورت بگیرد.