آسیب های اجتماعی

آموزش‌وپرورش با بحران کمبود ۵۸ هزار مشاور و ساختارهای اداری خشک دست‌وپنج‌نرم می‌کند، بارِ اصلیِ حل بحران‌های اجتماعی جامعه بر دوش مدرسه‌ای افتاده که نه برای این مأموریت تجهیز شده و نه توانِ مواجهه با پیچیدگی‌های نسل جدید را دارد.

یکی از تلاش‌های من این بود که اعتیاد را صرفاً به عنوان “آسیب” نبینم. در جامعه ما معمولاً مصرف‌کننده مواد مخدر را در قالب برچسب‌های منفی و در گفتمان “آسیب‌های اجتماعی” تعریف می‌کنند، اما من کوشیدم سویه‌های انسانی و پیچیده‌تر این تجربه را نشان دهم.

بی‌تفاوتی، فرزند نامشروع ساختارهای معیوب است. وقتی اخلاق جمعی تضعیف می‌شود، به طور طبیعی، عقلانیت ابزاری را جایگزین خود می‌کند و این یعنی، جامعه به انفعال کشیده می‌شود. در ایران، این ماجرا ریشه‌های عمیقی دارد. عامل اول، ناکارآمدی بوروکراتیک است. نظام اداری، با فساد و نابرابری مردم را به این باور رسانده که هیچ تغییری ممکن نیست.

بی‌تفاوتی اجتماعی صرفاً یک پدیده منفرد نیست و اگرچه واکنشی حاصل از عوامل گوناگون است اما به قطع مبنایی فرهنگی دارد، موضوعی که مورد پژوهش جامعه شناسان قرار می‌گیرد.

«حکمرانی داده‌محور» یکی از راهکار‌های بهبود حکمرانی است. این نوع حکمرانی رویکردی جدید در حوزه حکمرانی و سیاست‌گذاری بوده و به این معنا است که حکمرانی مبتنی بر داده‌های عملی باشد. اگر حکمرانی از داده‌های علمی استفاده نکند، «حکمرانی خوب» رخ نمی‌دهد.

در فرهنگ ما ارزش‌های افزوده‌ای وجود دارد که در کشورهای دیگر وجود ندارد. پس نباید این آسیب‌ها رواج پیدا کند. زن جایگاه والایی در سنت و ملت ما دارد، در نتیجه برنامه‌ریزی و ارزش‌گذاری برای زنان باید بر اساس ارزش‌هایی که سال‌ها مسئولان گفته‌اند، انجام شود. این ارزش‌های افزوده باید دقیقاً در همین‌جا به داد ما برسد.

گفت که صاحب‌خانه بیرونش کرده است و اثاث زندگی‌اش در یک گاراژ ریخته و اینها در یک چادر زندگی می‌کنند. از شاهین صمدپور که باهم برنامه شوک را ساخته بودیم، خواهش کردم تا یک گزارش درباره این خانواده کار کند. حتی بهنوش بختیاری هم به دیدن این سه زن آمد و مبلغی جمع شد تا یک خانه خریده شود.

مدير مدارس کودکان کار صبح رويش ضمن اشاره به وضعیت کودکان کار، کودکان خیابانی، کودکان بدسرپرست، زباله‌گرد و ... گفت:‌ به جرئت می‌توان گفت که هیچ‌ کدام از طرح‌های ساماندهی کودکان کار دارای خروجی‌هایی که بتواند این آسیب اجتماعی را کاهش دهد، نبوده است.

رشد جمعیت کودکان کار ناشی از فقر و ناکامی دستگاه‌های مربوطه در ساماندهی و حمایت از آن‌ها که تنها به جمع‌آوری مقطعی این کودکان اکتفا می‌کنند، عامل تداوم و گسترش دامنه این شاخه از آسیب‌های اجتماعی شده است. تا چند سال پیش وقتی در خیابان با التماس‌های یک کودک مواجه می‌شدم، اولین حسی که در برخورد با آن‌ها دچارش می‌شدم، حس ترحم بود. چند دقیقه‌ای به شدت ناراحت می‌شدم و نهایتاً چیزی از آن‌ها می‌خریدم.

می‌گویند به جای آسیب‌اجتماعی باید بگوییم مساله‌اجتماعی که ترجمه فارسی سوشال پرابلم است. همچنین می‌گویند آسیب یا مساله‌اجتماعی آن چیزی است که از نظر بخش زیادی از مردم مغایر معیار‌ها و هنجار‌های حاکم بر اجتماع است؛ اموری که نظم اجتماعی و گذران زندگی را دچار اختلال می‌کند و در ضمن باعث ایجاد دشواری‌هایی برای روان مردم و روح اجتماع می‌شود.

اعمال محدودیت‌ها از سوی دولت‌هادر پی شیوع ویروس کرونا با واکنش‌های رفتاری از سوی مردم همراه بوده که جامعه‌شناسان را با مسئله جدیدی مواجه ساخته است؛ تغییر در برنامه‌ها موجب شده که مردم نتوانند با سازوکار‌های تحمیلی و یک‌باره به خوبی کنار بیایند. بر همین اساس کارشناسان بسیاری معتقدند که خلأ‌های سیاست‌گذاری اجتماعی با شیوع ویروس کرونا بروز پیداکرده و لازم است که تغییر احتمالی رفتار جامعه در پساکرونا بررسی شود.

آسيب هاي اجتماعي به هر نوع عمل فردي يا جمعي گفته مي شود كه در راستاي اصول اخلاقي و قواعد عام عمل جمعي يا قواعد غيررسمي جامعه، محل تأييد كنشگران قرار نمي گيرد و در نتيجه با منع قانوني و يا قبح اخلاقي و اجتماعي روبه رو مي گردد.

در ادبيات گفتماني هاشمي‌رفسنجاني و مديران تکنوکرات دولت سازندگي، تنها ايده‌اي که در زمينة فرهنگ مطرح شده، «اعتدال» است. حتي در همين سال‌هاي اخير نيز هاشمي‌رفسنجاني در مصاحبه‌هاي خود، آن‌گاه که خواسته دربارة سياست فرهنگي دولت خود سخن بگويد و يا به انتقاد از وضعيّت فرهنگي موجود بپردازد و ايده و آرماني را تجويز کند، بر واژة «اعتدال» تأکيد ورزيده است. وي دربارة اين مفهوم سيّال و کش‌دار، هيچ‌گاه توضيح شفاف و روشني عرضه نکرده و تنها به اظهار مخالفت خود با «افراط» و «تفريط» و «تندروي» بسنده نموده است، و البته به مصاديقي از اين امور که وي با آن‌ها به مخالفت برخاسته نيز اشاره نموده است، اما اين توضيح‌هاي حداقلي و کلّي، گِرهي از معضل ابهام و عدم وضوح مفهوم «اعتدال» نمي‌گشايد و مخاطب را قانع نمي‌سازد.

آسيب هاي اجتماعي به هر نوع عمل فردي يا جمعي گفته مي شود كه در راستاي اصول اخلاقي و قواعد عام عمل جمعي يا قواعد غيررسمي جامعه، محل تأييد كنشگران قرار نمي گيرد و در نتيجه با منع قانوني و يا قبح اخلاقي و اجتماعي روبه رو مي گردد.